پیوند سند تحول بنیادین با سلامت روان و علوم اعصاب تربیتی: بررسی نقش برنامه های آموزشی مبتنی بر ذهن آگاهی در ارتقای تاب آوری و خلاقیت دانش آموزان

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، به عنوان نقشه راه نظام تعلیم و تربیت رسمی کشور، بر تربیت همه جانبه و چندساحتی دانش آموزان با تاکید ویژه بر ابعاد جسمانی، عاطفی، اجتماعی و معنوی تاکید دارد و سلامت روان را یکی از ارکان اصلی این تربیت می داند. این پژوهش با هدف بررسی پیوند میان مفاد سند تحول بنیادین با حوزه های سلامت روان و علوم اعصاب تربیتی، به کاوش نقش برنامه های آموزشی مبتنی بر ذهن آگاهی در ارتقای سطح تاب آوری روانی و خلاقیت دانش آموزان پرداخته است. مطالعه حاضر از نوع نیمه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون همراه با گروه کنترل اجرا گردید. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره متوسطه اول شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ بود و نمونه پژوهش به حجم ۶۰ نفر (۳۰ نفر در گروه آزمایش و ۳۰ نفر در گروه کنترل) از طریق روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شد. مداخله آموزشی مبتنی بر ذهن آگاهی طی ۸ جلسه ۴۵ دقیقه ای به صورت هفتگی و با بهره گیری از پروتکل های استاندارد تطبیق یافته برای محیط مدرسه اجرا شد. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه تاب آوری کانر-دیویدسون (CD-RISC) با ضریب پایایی آلفای کرونباخ ۰/۸۹ و آزمون خلاقیت تورنس (TTCT) با ضریب پایایی ۰/۸۵ در نسخه فارسی بود. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس یک متغیره (ANCOVA) و با کمک نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ انجام گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که برنامه آموزشی ذهن آگاهی به طور معناداری موجب افزایش تاب آوری( (F(۱,۵۷) =۴۵.۲۸, p <۰.۰۰۱, η² =۰.۳۳) و خلاقیت (F(۱,۵۷) =۶۷.۱۹, p <۰.۰۰۱, η² =۰.۲۶) در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل گردید. این یافته ها با اصول علوم اعصاب تربیتی سازگار است و حاکی از آن است که تمرین های منظم ذهن آگاهی می تواند تغییرات مثبت در ساختارها و عملکردهای مغزی مرتبط با تنظیم هیجان، تاب آوری و تفکر خلاق ایجاد کند. در نهایت، نتایج این پژوهش بر ضرورت ادغام برنامه های آموزشی مبتنی بر ذهن آگاهی در برنامه درسی مدارس بر اساس راهبردهای سند تحول بنیادین تاکید دارد و پیشنهاد می کند که چنین مداخلاتی می تواند به تقویت سلامت روان، افزایش تاب آوری در برابر فشارهای تحصیلی و شکوفایی خلاقیت دانش آموزان کمک شایانی نماید. پیامدهای کاربردی این مطالعه شامل ارائه الگویی عملی برای سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس و مشاوران تربیتی در راستای تحقق اهداف تربیتی سند تحول بنیادین است

کلیدواژه ها:

سند تحول بنیادین ، ذهن آگاهی ، تاب آوری روانی ، خلاقیت ، سلامت روان دانش آموزان ، علوم اعصاب تربیتی ، مداخله آموزشی مدرسه محور