بررسی تطبیقی اثر بخشی مدلهای مختلف تمرینات تناوبی بر سطوح، آب پروتئین و مواد معدنی بدن و تاثیر آن بر ریسک فاکتورهای قلبی متابولیک و سلامت جسمانی در پرسنل مشاغل پرتنش: یک پژوهش مداخله ای مبتنی بر شواهد

فعالیت بدنی منظم به ویژه تمرینات تناوبی با شدت های مختلف نقش برجسته ای در پیشگیری و کنترل عوامل خطر قلبی-متابولیک و بهبود ترکیب بدن دارد. مطالعات پیشین عمدتا بر جمعیت های عمومی یا ورزشکاران متمرکز بوده و کمتر به کارکنان مشاغل پرتنش که همزمان در معرض استرس شغلی و عدم تحرک نسبی قرار دارند پرداخته اند. این مطالعه با هدف مقایسه اثر بخشی سه مدل تمرین تناوبی - تمرین تناوبی با شدت بالا (HIIT) اسپریت حداکثری (SIT) و تمرین تناوبی با شدت متوسط (MIT) بر ترکیب بدن، شاخص های قلبی متابولیک و عملکرد جسمانی در پرسنل مشاغل پرتنش شهر یزد طی یک دوره ۱۲ هفته ای و پیگیری چهار هفته ای انجام شد. این کارآزمایی بالینی تصادفی شده (Single-Blind) بر روی ۱۷۶ داوطلب واجد شرایط انجام گرفت که به صورت تصادفی به چهار گروه MIIT، SIT، HIIT و کنترل (هرکدام ۴۴ نفر) تخصیص یافتند. پروتکل HIIT شامل تناوب های ۱ دقیقه ای با شدت ۸۵-۹۵ HRmax و استراحت فعال ۱ دقیقه ای، SIT شامل تناوب های ۳۰ ثانیه ای با شدت بیش از ۱۰۰ VO۲max و ۴ دقیقه استراحت، و MIIT شامل تناوب های ۳ دقیقه ای با شدت ۶۵-۷۵ HRmax و ۱.۵ دقیقه استراحت بود. متغیرهای اصلی شامل TBW، پروتئین، مواد معدنی بدن (BMC)، فشار خون، لیپیدها، قند خون، HbA۱C و شاخص های عملکرد جسمانی (VO۲max، قدرت عضلانی) بود. سنجش ها در آغاز، پس از ۱۲ هفته و در پایان پیگیری انجام شد. تحلیل داده ها با آزمون Repeated Measures ANOVA و آزمون های پس آزمون در SPSS v۲۹ و R v۴.۲ صورت گرفت. نتایج نشان داد که هر سه مدل تمرینی بهبود معنی داری در ترکیب بدن و شاخص های قلبی متابولیک ایجاد کردند (۰.۰۵>p)، اما گروه HIIT بیشترین افزایش TBW و BMC، کاهش فشار خون سیستولیک، افزایش HDL و کاهش LDL و HbA۱C را تجربه کرد. گروه های HIIT و SIT بیشترین افزایش پروتئین کل بدن را نشان دادند. اکثر تغییرات در گروه HIIT تا چهار هفته پس از پایان مداخله حفظ شد، در حالی که در SIT و MIIT کاهش نسبی مشاهده گردید. سه مدل تمرین تناوبی، به ویژه HIIT در بهبود ترکیب بدن، شاخص های قلبی متابولیک و عملکرد جسمانی کارکنان مشاغل پرتنش موثر بودند. HIIT با ترکیب شدت بالا و ساختار زمانی کوتاه بیشترین و پایدارترین اثرات را نشان داد و می تواند به عنوان رویکردی عملی و مقرون به صرفه در برنامه های ارتقای سلامتی محیط های کاری پرتنش به کار رود. انجام مداخلات بلندمدت تر و افزودن ارزیابی سلامت روانی در مطالعات آینده توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

تمرین تناوبی با شدت بالا ، ترکیب بدن ، پرسنل مشاغل پرتنش ، شاخص های قلبی متابولیک ، HIIT