جامعه شناسی دینی

با وجود شباهت ظاهری میان جامعه شناسی دین و جامعه شناسی دینی تفاوت های مهمی میان این دو وجود دارد. جامعه شناسی دین به دین به عنوان یک پدیده اجتماعی می نگرد و دین را منهای منشاء آسمانی آن مورد بحث قرار می دهد اما جامعه شناسی دینی یعنی شناخت جامعه از طریق نوعی دیدگاه و معیار مذهبی. جامعه شناسی دینی یک جامعه شناسی به روش فلسفی بوده و پیش از آنکه جامعه شناسی به عنوان یک علم رواج پیدا کند به عنوان تفکر اجتماعی سابقه داشته است. حال پرسش این است که با وجود این تفاوت آیا جامعه شناسی دینی امکان پذیر است؟ در واقع جامعه شناسی دین تجربه گرایانه است و دین را پدیده ای اجتماعی می داند اما جامعه شناسی دینی وابسته به انگاره های مقدس ثابتی است. به این معنا که پیش از هر پژوهشی یک سری داوری و احکام قطعی وجود دارد. در این، تفسیر جامعه شناسی اسلامی یعنی مدلی از شناخت جامعه که اصول و قوانین و مبانی آن از اسلام گرفته شده و از دریچه اسلام و پیش فرض های اسلامی، به آن نگریسته می شود. جامعه شناسی دین امروزه به یکی از مهم ترین شاخه های علمی برای شناخت دین در جوامع تبدیل شده که بی تردید بدون حضور این حوزه علمی نمی توان به نگرش ها و بینش های دقیق نسبت به جامعه و رفتار افراد در آن پی برد. اگر قرار باشد تعریفی ساده درباره جامعه شناسی دین گفت با اظهار داشت که جامعه شناسی دین یکی از حوزه های جامعه شناسی است که به نقش دین در جامعه می پردازد. اما همه مسائل این حوزه به این سادگی هم نیست. اندیشمندان مختلفی طی دهه های اخیر به ارائه تعریف و بسترهای علمی این حوزه پرداختند چرا که حضور دین در جامعه را نمی توان ندیده گرفت. پیامبران معمولا بنیان گذار قواعد اخلاقی بودند که با قواعد اخلاقی رایج در جامعه شان در تعارض بود. بنابراین، نمی توان گفت که دین از جامعه نشات می گیرد و قواعد اخلاقی، آن همان قواعدی است که جامعه برای حفظ و بقای خود و برای ارتقای سطح زندگی و سود اعضای گروه آن ها را وضع کرده است. از سوی دیگر هنگامی که پیامبران با مخالفت جامعه خود روبه رو می شدند به جای اینکه احساس ضعف و سستی کنند و به گمان حمایت نشدن از سوی گروه از دعوت خود دست بردارند احساس اتکاء به منبع قدرت در آن ها فزونی می یافت و با حرارت و جدیت بیشتر و با قوت قلب و احساس حمایت قوی تری به کار خود ادامه دادند.

کلیدواژه ها:

جامعه شناسی دین ، پدیده اجتماعی ، تجربه گرایانه ، حضور دین ، قواعد اخلاقی ، شاخه های علمی