بازاندیشی در اندیشه های اجتماعی همایون کاتوزیان از جامعه کوتاه مدت تا نقد دولت استبدادی

یکی از نمایندگان شناخته شده در عرصه پژوهش های نظری و جامعه شناختی درباره تاریخ ایران محمد علی همایون کاتوزیان است که تحصیلات ابتدائی دانشگاهی اش را در رشته اقتصاد دنبال کرده است. وی به بررسی مسائل ایران نیز علاقه نشان داده است. اظهارات و تحلیل های وی در مورد جامعه ایرانی توجه گسترده پژوهشگران این عرصه را به خود معطوف کرده است. پژوهش حاضر با روش اسنادی انجام گرفته است که برای گردآوری اطلاعات به مقالات علمی و کتاب های خود آقای کاتوزیان مراجعه شده است. یافته ها حاکی از آن است نظریات اجتماعی ایشان شامل جامعه استبدادی، ایران جامعه کوتاه مدت یا جامعه کلنگی است. در نظریه ایران جامعه کوتاه مدت با مقایسه جامعه ایرانی با جوامع اروپایی به علل کوتاه بودن عمر تغییرات در ایران پرداخته و سه علت را برای کوتاه مدت بودن جامعه بیان می کند: ۱. مشکل مشروعیت و جانشینی ۲. بی اعتبار بودن جان و مال ۳. مشکل انباشت و توسعه. وی جامعه کوتاه مدت را شبیه جامعه کلنگی می داند که همه عناصر جامعه در هر آن و لحظه در خطر نابودی قرار دارند. در نظریه استبدادی ضمن توضیح جامعه استبدادی ویژگی های جامعه استبدادی ایران از جمله دولت، طبقات، قانون، حقوق، انباشت سرمایه و... را بیان کرده است. در آخر به چند مورد از انتقادات وارده بر نظریات اجتماعی کاتوزیان از جمله نقد به چرخه استبداد، هرج و مرج و استبداد، نقد از منظر منشا دیدگاه و نقد دولت محوری و سیاست مرکزی پرداخته شد.

کلیدواژه ها:

همایون کاتوزیان ، نظریه استبداد ایرانی ، جامعه کوتاه مدت