تحلیل و بررسی شروط ضمن عقد نکاح در سندهای ازدواج

نهاد خانواده و ازدواج به عنوان ستون فقرات جامعه همواره نیازمند تدابیر حقوقی برای تنظیم روابط و تضمین حقوق زوجین بوده است. در جمهوری اسلامی ایران سندهای رسمی ازدواج شامل «شروط ضمن عقد» هستند که با هدف حمایت از حقوق زوجین به ویژه زنان در طول زندگی مشترک و پس از انحلال آن، طراحی شده اند. این مقاله به تحلیل جامع و چندوجهی دو دسته اصلی از این شروط می پردازد: «شرط تنصیف دارایی» که به تقسیم اموال کسب شده در طول زندگی مشترک پس از طلاق در شرایط خاص اشاره دارد و شروط دوازده گانه وکالت در «طلاق» که در صورت تحقق موارد مشخصی به زن امکان می دهد تا با وکالت از مرد، طلاق خود را ثبت نماید. رویکرد این تحقیق سه جانبه است. نخست از منظر حقوقی، ماهیت قلمرو، شرایط اجرا و آثار این شروط از جمله ابهامات موجود در برخی مفاهیم و چالشهای اثبات آنها در محاکم قضایی بررسی می شود. دوم با نگاهی فقهی انطباق این شروط با مبانی فقه امامیه، جایگاه فقهی «شرط ضمن عقد» و مشروعیت آن در چارچوب اوفوا بالعقود مورد ارزیابی قرار می گیرد؛ ضمن اینکه به بحث پیرامون وکالت بلاعزل و اختیارات قاضی در فقه نیز پرداخته می شود. سوم از بعد جامعه شناختی، تاثیرات این شروط بر پویایی قدرت در خانواده، نقش آنها در توانمندسازی زنان، کاهش تبعات منفی طلاق و موانع فرهنگی و عملی در اجرای موثر آنها تحلیل می گردد. نتایج این تحلیل نشان می دهد که شروط ضمن عقد گامی مهم در جهت اعتدال بخشی به حقوق زوجین و حمایت از زنان در نظام حقوقی ایران محسوب می شوند و با وجود برخی چالش های حقوقی و ابهامات فقهی از وجاهت و کارآمدی نسبی برخوردارند. با این حال جهت افزایش اثربخشی این شروط نیاز به آگاهی بخشی گسترده تر به زوجین، شفاف سازی بیشتر در قوانین و رویه ها و بازنگری دوره ای برخی از بندها بر اساس تحولات اجتماعی و علمی، ضروری به نظر می رسد. این مقاله پیشنهاداتی را برای بهبود و ارتقای این سازوکارها به منظور تقویت بنیان خانواده و تحقق عدالت بیشتر ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

شروط ضمن عقد ، سند ازدواج ، حق طلاق ، توکیل در طلاق ، تنصیف دارایی ، حقوق زنان