جایگاه دعا در پرورش فضایل اخلاقی در فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی

هدف اصلی این مقاله، تحلیل و تبیین جایگاه دعا به مثابه یک ابزار راهبردی در پرورش فضایل اخلاقی در چارچوب فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی است. با توجه به تاثیرات عمیق دعا در حیات فردی و اجتماعی، این پژوهش بر آن است تا ابعاد تربیتی و اخلاقی نهفته در ادعیه ماثور، به ویژه دعاهای «ابوحمزه ثمالی» و «مکارم الاخلاق» از امام سجاد (ع)، را مورد کاوش قرار دهد. مسئله اصلی این است که این متون غنی، فراتر از کارکرد عبادی صرف، حاوی یک نظام منسجم تربیتی برای تعالی اخلاقی انسان هستند که اصول و روش های آن کمتر به صورت نظام مند استخراج شده است. این پژوهش با رویکردی کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوا و تحلیل مفهومی، به بررسی و استنتاج دلالت های تربیتی این دو دعا می پردازد. یافته ها نشان می دهد که یک نظام تربیتی جامع مبتنی بر اصول بنیادینی چون حق محوری، مسئولیت پذیری، فضل، تقوا، عزت نفس، محبت و معاداندیشی در این ادعیه وجود دارد. این اصول از طریق روش های تربیتی متنوعی مانند تذکر و یادآوری، ایجاد تحول باطنی، الگوسازی، تقویت خردورزی و مجاهده با نفس عملیاتی می شوند. نتایج این تحقیق می تواند در تدوین الگوهای کاربردی برای تربیت اخلاقی نسل جوان و غنی سازی محتوای آموزشی در نظام تعلیم و تربیت اسلامی مفید واقع شود.

کلیدواژه ها:

دعا ، تربیت اخلاقی ، فضایل اخلاقی ، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی ، امام سجاد (ع) ، دعای ابوحمزه ثمالی ، دعای مکارم الاخلاق