عوامل موثر برمشارکت شهروندان در فرآیندهای شهرداری: یک پژوهش کیفی با روش تحلیل مضمون

مشارکت شهروندان در حکمرانی شهری به طور گسترده ترویج می شود، اما در عمل در بسیاری از بافت های محلی کمتر از انتظار ثمربخش است. این مطالعه ی کیفی، با اتکاء به مصاحبه های نیمه ساخت یافته ی عمیق با ۱۲ شهروند و تحلیل مضمون، محرک ها و موانع مشارکت در فرایندهای شهرداری را ترسیم می کند. نمونه گیری هدفمند تا اشباع نظری پیش رفت. برونداد تحلیل، سلسله مراتبی منسجم از ۵ مضمون اصلی، ۱۷ زیرمضمون و ۷۷ کد باز را آشکار ساخت که نشان می دهد شهروندان چگونه وارد کانال های مشارکتی می شوند، آن ها را طی می کنند و سپس ارزیابی شان می نمایند. پنج مضمون عبارت اند از: ۱- موانع رویه ای و ساختاری (مانند ابهام مراحل، تاییدهای متعدد، اعلان های دیرهنگام) که «هزینه ادراک شده مشارکت» را بالا می برد؛ ۲- سرمایه اجتماعی، شمول و توانمندسازی (شبکه های محلی، سواد مشارکت پایه، مشوق های غیرمالی) که آستانه ورود را پایین آورده و تداوم مشارکت را تقویت می کند؛ ۳- فناوری و کانال های مشارکت که در آن تجربه کاربری ضعیف، اصطکاک در احراز هویت و ابهام حریم خصوصی بازدارنده است، اما راهنمای گام به گام، طراحی موبایل محور، داشبورد رهگیری وضعیت و داده باز تسهیل گر است؛ ۴- فرهنگ مشارکت و ادراک اثربخشی که در آن «بیانیه های تصمیم به زبان ساده و به موقع» (چه پذیرفته/رد شد و چرا) نقش اصلی ترین پاداش غیرمالی را دارد؛ و ۵- عدالت فضایی، بومی سازی و کیفیت زندگی که اهمیت نشست های محله محور و ردیابی مکانی بودجه ها را در ارتقای شمول و اعتماد نشان می دهد. بر اساس یافته ها سه پیشنهاد ارائه شد: الف) «نقشه راه روشن مشارکت» (منشور رویه ای، تقویم شفاف، و اعلام دلایل تصمیم ها)، ب) «سامانه دیجیتال کاربرپسند» با احراز هویت آسان و امکان پیگیری عمومی، ج) «توانمندسازی محله ها» همراه با بودجه ریزی عادلانه. برای سنجش، چهار شاخص کافی است: نرخ تکمیل فرایند، تنوع مشارکت کنندگان، رضایت پس از مشارکت، و عدالت توزیع جغرافیایی. این بسته، راهی عملی برای عبور از مشارکت نمادین به هم تولیدی پاسخ گو در شهرداری هاست.

کلیدواژه ها:

مشارکت شهروندی ، حکمرانی شهری ، تحلیل مضمون ، شهرداری