تاثیر رقابت صفوی-عثمانی بر نهادینه سازی و هویت سازی فرهنگ شیعه

مقدمه ظهور سلسله صفویه در اوایل قرن شانزدهم میلادی نقطه عطفی در تاریخ ایران و جهان اسلام به شمار می رود. این دوره نه تنها با تاسیس یک امپراتوری قدرتمند و متمرکز برای اولین بار پس از فروپاشی ساسانیان مشخص شد، بلکه با اعلام تشیع دوازده امامی به عنوان مذهب رسمی کشور در سال ۱۵۰۱ میلادی، هویت دینی و سیاسی منطقه را برای همیشه دگرگون ساخت. شاه اسماعیل اول، بنیانگذار این سلسله، با اتخاذ این مذهب، ایران را به مرکزی متمایز در جهان اسلام بدل کرد که در مقابل امپراتوری سنی مذهب عثمانی، بزرگترین قدرت آن زمان، قرار گرفت. رقابت میان صفویه و عثمانی فراتر از یک کشمکش صرف بر سر قلمروهای جغرافیایی بود؛ این یک رویارویی بنیادین ایدئولوژیک، کلامی و فرهنگی بود که ابعاد نظامی و سیاسی گسترده ای به خود گرفت. این رقابت، که به مدت بیش از یک قرن، به ویژه در مرزهای غرب ایران و آناتولی و بین النهرین جریان داشت، نه تنها بقای دولت صفوی را تضمین می کرد، بلکه به عنوان نیروی محرک اصلی برای نهادینه سازی، سازمان دهی و تثبیت تشیع به عنوان یک هویت فرهنگی مسلط در فلات ایران عمل نمود. این مقاله به بررسی عمیق و تحلیلی این تاثیرات چندوجهی می پردازد. نهادینه سازی مذهبی و دولت صفوی تبدیل تشیع از یک جریان مذهبی پراکنده و اغلب تحت فشار به یک ایدئولوژی دولتی نیازمند سازوکارهای نهادی قدرتمندی بود که بتواند این ساختار جدید را در مقابل ساختارهای سنتی سنی (که توسط عثمانی نمایندگی می شد) حفظ و ترویج کند. دولت صفوی این کار را از طریق تلفیق قدرت سیاسی و مرجعیت دینی انجام داد.

کلیدواژه ها:

صفوی ، عثمانی ، نهادینه سازی ، هویت سازی ، تشیع