ایران در تقاطع: بازخوانی نظریات توسعه با رویکردی نظری و سیاست محور

این مقاله با بهره گیری از روش تحلیلی-اسنادی و رویکرد تطبیقی، نظریه ها و تبیین های برجسته درباره توسعه نیافتگی ایران را بازخوانی، نقد و طبقه بندی می کند. پرسش محوری پژوهش آن است که «عوامل اصلی مانع تراشی در مسیر توسعه ایران کدامند؟» متن با مرور و مقایسه دیدگاه های طباطبایی، کاتوزیان، احمد اشرف، آبراهامیان و مکتب وابستگی نشان می دهد که علت ها چندبعدی، درهم تنیده و تاریخی اند: (۱) محدودیت های اقلیمی و ساختار جغرافیایی، (۲) ناکارآمدی، تمرکز نهادی و میراث نئوپاتریمونیالیسم، (۳) وابستگی اقتصادی، سلطه و تاثیرات بیرونی، و (۴) ضعف پیوندهای سنت تفکر نقاد و عقلانی در عرصه عمومی. تحلیل نشان می دهد که راهبردهای صرفا اقتصادی، تکنوکراتیک یا کوتاه مدت برای عبور از توسعه نیافتگی ناکافی اند و سیاست های موثر باید ترکیبی از اصلاحات نهادی، تنوع بخشی اقتصادی، ارتقای کیفیت حکمرانی، و تقویت فضای بحث، آموزش و اندیشه مدنی باشند. یافته ها پیامدهای راهبردی، نهادی و پژوهشی مشخصی برای سیاست گذاران، نهادهای توسعه ای و پژوهشگران اجتماعی ارائه می کنند. این پژوهش، مسیرهای سیاست گذاری موثر و اولویت های راهبردی را برای عبور از توسعه نیافتگی در ایران به طور ملموس ترسیم می کند.

کلیدواژه ها:

توسعه نیافتگی ایران ، نئوپاتریمونیالیسم ، سرمایه داری صنعتی ، وابستگی ، نهادها