کارآفرینی و توسعه اشتغال پایدار در مناطق آزاد تجاری ایران با رویکرد برنامه هفتم توسعه

مناطق آزاد تجاری در ایران با هدف تسریع در روند توسعه اقتصادی، جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی، افزایش صادرات و ایجاد اشتغال پایدار تاسیس شده اند. با وجود برخورداری از مزایایی همچون معافیت های مالیاتی، سهولت در واردات و صادرات و دسترسی به بازارهای بین المللی، عملکرد این مناطق در دستیابی به اهداف کلان خود، به ویژه در حوزه اشتغال پایدار و کارآفرینی، چندان موفق نبوده است. یکی از مهم ترین چالش های موجود در این مناطق، نبود الگوی جامع و علمی برای توسعه اشتغال پایدار بر پایه کارآفرینی و برنامه های کلان ملی به ویژه برنامه هفتم توسعه است. هدف پژوهش حاضر، تبیین نقش کارآفرینی در توسعه اشتغال پایدار در مناطق آزاد تجاری ایران مبتنی بر سیاست های برنامه هفتم توسعه است. روش تحقیق از نوع آمیخته (کیفی و کمی) و مبتنی بر پارادایم استقرایی–قیاسی می باشد. بخش کیفی، با بهره گیری از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۷ نفر از خبرگان دانشگاهی و مدیران ارشد سازمان های مناطق آزاد، داده ها گردآوری و با نرم افزار تحلیل شد در بخش کمی نیز برای اعتبارسنجی الگوی پیشنهادی از پرسشنامه استاندارد و تحلیل مدل با نرم افزار Smart PLS استفاده گردید. نتایج حاصل از تحلیل داده ها نشان داد که توسعه اشتغال پایدار در مناطق آزاد تجاری در سه بعد اصلی قابل تبیین است: پیشایندها، راهبردها و پیامدها. در بعد پیشایندها، عواملی همچون سیاست های حمایتی دولت، زیرساخت های نهادی و قانونی، آموزش و مهارت افزایی نیروی کار و فرهنگ کارآفرینی موثر تشخیص داده شدند. در بعد راهبردی، ایجاد اکوسیستم کارآفرینی، تقویت شرکت های دانش بنیان، توسعه سرمایه انسانی و استفاده از ظرفیت های بومی مناطق آزاد نقش محوری دارد. در بعد پیامدها نیز افزایش بهره وری نیروی کار، رشد سرمایه گذاری، توسعه پایدار منطقه ای و بهبود شاخص های اشتغال به عنوان نتایج کلیدی مطرح شدند. یافته های تحقیق تاکید می کند که کارآفرینی حلقه واسط میان سیاست های توسعه ای و اشتغال پایدار است؛ به گونه ای که هرچه سیاست های حمایت از کارآفرینی در مناطق آزاد تقویت شود، پایداری اشتغال و اثربخشی اقتصادی افزایش می یابد. بر این اساس، توصیه می شود برنامه ریزان اقتصادی کشور با تمرکز بر ایجاد زیست بوم کارآفرینی، اصلاح ساختارهای بوروکراتیک، ارائه مشوق های مالیاتی هدفمند، توسعه آموزش های کارآفرینانه و جذب سرمایه گذاران دانش بنیان، زمینه تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه در حوزه اشتغال پایدار را فراهم سازند. این پژوهش از آن جهت حائز اهمیت است که برای نخستین بار مدلی جامع از توسعه اشتغال پایدار مبتنی بر کارآفرینی در مناطق آزاد تجاری ایران ارائه می دهد و می تواند مبنایی برای تصمیم سازی مدیران، سیاست گذاران و برنامه ریزان اقتصادی کشور در جهت ارتقای کارایی مناطق آزاد و بهبود جایگاه ایران در اقتصاد منطقه ای و جهانی باشد.

کلیدواژه ها:

کارآفرینی ، اشتغال پایدار ، مناطق آزاد تجاری ، برنامه هفتم توسعه ، سیاست گذاری اقتصادی