سیر نظریه اداری و حکمرانی سالم تا حکمرانی متعالی در حوزه هوش مصنوعی

این مقاله مروری، تحول پارادایم های نظریه اداری و حکمرانی را از رویکردهای سنتی تا مدل های پیشرفته و متعالی در مواجهه با هوش مصنوعی (AI) بررسی می کند. هدف اصلی، ترسیم مسیری است که سازمان ها و نظام های حکمرانی از مدل های بوروکراتیک “سالم” به سیستم های “متعالی” انسان-ماشین محور در عصر AI طی می کنند. ابتدا سیر تکامل نظریه اداری کلاسیک (وبر، تیلور، فایول) و مدرن (سیستمی، اقتضایی) مرور می شود. سپس، مفاهیم کلیدی “حکمرانی سالم” مانند شفافیت، پاسخگویی و کارایی در بستر سنتی و دیجیتال تبیین می گردد. چالش های بنیادین AI بر ساختارها و فرآیندهای تصمیم گیری سازمانی و حکومتی، از جمله تعصب الگوریتمی، فقدان شفافیت و مسائل اخلاقی، تحلیل می شود. چارچوبی برای “حکمرانی متعالی” ارائه می گردد که بر هم افزایی انسان-AI، اخلاق الگوریتمی، عدالت سیستمی و تاب آوری تاکید دارد. با مرور ادبیات ۲۰۲۰-۲۰۲۵، سازوکارها (مانند ارزیابی اثرات اخلاقی)، ابزارها (XAI) و موانع (مقاومت فرهنگی) شناسایی شده و راهکارهای عملی پیشنهاد می شود. مقاله به درک عمیق تر انطباق نظری و عملی با عصر AI کمک می کند و پیشنهاداتی برای پژوهش های آتی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، نظریه اداری ، مدل های بوروکراتیک ، حکمرانی سالم ، حکمرانی متعالی ، فرآیند های تصمیم گیری