اقتصاد محیط زیستی در ایران: از سیاست سازی روی کاغذ تا بحران های واقعی

در دهه های اخیر، اصطلاحاتی چون «توسعه پایدار»، «اقتصاد سبز» و «محیط زیست محور» به تدریج جایگاه ویژه ای در ادبیات رسمی و سیاست گذاری کشور یافته اند. این مفاهیم نه تنها در سخنان مقامات و مدیران اجرایی، بلکه در اسناد کلان توسعه و برنامه های راهبردی نیز به عنوان ارزش هایی بنیادین مطرح شده اند. گویی رویکردی نوین در حال شکل گیری است که محیط زیست را نه مانعی، بلکه عامل پیش برنده توسعه می داند. با این حال، بررسی روندهای اجرایی و تخصیص منابع نشان می دهد که این مفاهیم اغلب در حد شعار باقی مانده اند. نبود هماهنگی میان دستگاه ها، ضعف در اجرای قوانین زیست محیطی و اولویت دادن به منافع کوتاه مدت اقتصادی، از جمله عواملی هستند که مانع تحقق واقعی اقتصاد محیط زیستی در کشور شده اند. در سطح بین المللی، گزارش هایی چون استرن و بانک جهانی نشان داده اند که بی توجهی به محیط زیست هزینه های سنگینی بر دوش اقتصادها می گذارد. در ایران نیز پژوهش ها تاکید دارند که شکاف میان گفتمان و عمل، مانع اصلی تحقق اقتصاد محیط زیستی است. این یافته ها نشان می دهد که اصلاح نهادی و کاهش یارانه های مخرب، پیش شرط های اساسی برای گذار به اقتصاد سبز در کشور هستند. این مقاله علاوه بر مرور مفاهیم و سیاست های کلان، با ترکیب شواهد داخلی و بین المللی، تصویری روشن از شکاف میان گفتمان و عمل در ایران ارائه می دهد. نوآوری پژوهش حاضر در آن است که داده های کمی داخلی (مانند مصرف انرژی، بحران آب و مرگ ومیر ناشی از آلودگی هوا) را در کنار گزارش های معتبر جهانی قرار داده و نشان می دهد که اصلاح نهادی و کاهش یارانه های مخرب، پیش شرط های اساسی برای گذار به اقتصاد سبز در کشور هستند. این رویکرد مقاله را به یک تحلیل کاربردی برای سیاست گذاران و برنامه ریزان تبدیل می کند.

کلیدواژه ها:

اقتصاد محیط زیستی ، توسعه پایدار ، یارانه های انرژی ، حکمرانی زیست محیطی ، بحران آب