نقش هیدروکربن های آروماتیک چندحلقه ای (PAHs) موجود در هوای شهری به عنوان مختل کننده سیستم عصبی-هورمونی در بروز اختلالات خلقی قاعدگی: مروری روایتی

افزایش روزافزون آلاینده های شیمیایی در هوای کلان شهرها، به ویژه هیدروکربن های آروماتیک چندحلقه ای (PAHs)، چالش های نوظهوری برای سلامت روان و باروری زنان ایجاد کرده است. با وجود تمرکز سنتی بر پیامدهای تنفسی، اثرات پیچیده این ترکیبات بر سیستم های تنظیمی بدن کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این مطالعه به صورت مروری روایتی، مکانیسم های دوگانه PAHs را به عنوان مختل کننده همزمان سیستم عصبی و هورمونی در پاتوفیزیولوژی اختلالات خلقی قاعدگی (PMS/PMDD) بررسی می کند. منابع از پایگاه های Scopus، PubMed، Web of Science و Google Scholar با تمرکز بر متون اخیر و شواهد بومی ایران استخراج شدند. تحلیل متون نشان داد که PAHs از یک سو با اتصال به گیرنده های آریل هیدروکربن (AhR) و القای استرس اکسیداتیو در تخمدان، موجب آپوپتوز سلول های جسم زرد و نارسایی فاز لوتئال می شوند؛ فرآیندی که با افت ناگهانی پروژسترون و بی نظمی های سیکل مرتبط است. از سوی دیگر، عبور ذرات معلق ریز حامل این ترکیبات از سد خونی-مغزی، منجر به التهاب عصبی و کاهش بیان ژن های تکاملی در مغز شده که آستانه تحمل روانی را در برابر نوسانات هورمونی کاهش می دهد. علاوه بر این، شواهد اپیدمیولوژیک کلان داده ها و مطالعات انجام شده در تهران، همبستگی معناداری میان مواجهه با آلودگی هوا و پیامدهای نامطلوب باروری نظیر مرده زایی را تایید می کنند. نتایج حاکی از آن است که شناسایی آلودگی هوا به عنوان یک ریسک فاکتور محیطی کلیدی در اتیولوژی اختلالات سایکونوروآندوکرین ضروری است و پیاده سازی سیاست های کاهش انتشار آلاینده ها در مناطق شهری، راهکاری راهبردی برای کاهش بار بیماری های خلقی وابسته به قاعدگی می باشد.

کلیدواژه ها:

هیدروکربن های آروماتیک چندحلقه ای (PAHs) ، آلودگی هوا (Air Pollution) ، اختلالات خلقی قاعدگی (Menstrual Mood Disorders) ، التهاب عصبی (Neuroinflammation) ، اختلال ناخوشی پیش از قاعدگی (PMDD)