از عشق مراقبتی تا بار مسئولیت: شکل گیری وسواس مراقبتی مادرانه، پیامدهای روان تنی و ابعاد اگزیستانسیال

رابطه بین مادر و فرزند همواره یکی از مهم ترین بسترهای شکل گیری تجربه ی وجودی انسان است. زمانی که ابراز مهر و حواس پرتی مادری در مسیر طبیعی خود می ماند، می تواند برای کودک تجربه ای سالم از امنیت و تعلق ایجاد کند. اما زمانی که این مراقبت به شکل نگرانی وسواس گونه در می آید، یعنی مادر خود را درباره فرزند «مسئول» مطلق می پندارد، فرزند به ناچار وارد میدان پاسخگویی به اضطراب مادر می شود. این مسئولیت ناخواسته نه فقط بر ابعاد روانی کودک اثر می گذارد (مانند احساس گناه، درونی سازی اضطراب، ناکافی بودن همیشگی)، بلکه در سطح جسمانی نیز صورت بندی می یابد (مثلا بیماری های روان تنی، اختلال در تنظیم هیجان، بروز علائم بدنی که روان را حکایت می کنند). از سوی دیگر، این الگوی نگرانی در مادر معمولا ریشه در اضطراب وجودی، هویت مادرانه ی وابسته، ترس از رهاشدگی یا فقدان، و کنترل گرایی دارد یعنی از منظر دازاین آنالیز، حالت «بودن برای دیگری» به سمت «بودن از طریق دیگری» سوق پیدا کرده است. مقاله حاضر با ترکیب رویکردهای روانشناسی بالینی، روان تحلیلگری اگزیستانسیال و دازاین آنالیز، اولا پیامدهای این الگوی مادرانه را بر فرزند در دو سطح روانی و روان تنی بررسی می کند؛ ثانیا بنیاد رفتاری و روانی این نگرانی وسواس گونه را در مادر تشریح می نماید؛ و ثالثا با در نظر گرفتن شرایط فرهنگی–اجتماعی جوامع معاصر (از جمله نقش زن، مراقبت، استقلال، تغییرات خانواده) پیشنهادهایی برای مداخلات بالینی و جهت گیری تحقیق در آینده ارائه می دهد. یافته ها نشان می دهند که تنظیم سالم مرزها، بازشناسی اضطراب وجودی مادر، و تقویت هویت مستقل فرزند، نقشی محوری در پیشگیری از بروز چرخه های آسیب زا دارند.

کلیدواژه ها:

مادر ، نگرانی وسواس گونه ، روان تنی ، دازاین آنالیز ، فرزند ، مراقبت ، هویت ، اضطراب وجودی