مروری نظام مند بر اثربخشی مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی در کاهش افسردگی پس از زایمان: چشم اندازی برای آینده

دوران بارداری افسردگی پس از زایمان (PPD) یکی از شایع ترین عوارض روانی دوره پس از زایمان است که پیامدهای نامطلوبی بر سلامت مادر، نوزاد و کل خانواده دارد. در سال های اخیر، رویکردهای غیردارویی، به ویژه مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی (MBIs)، به عنوان یک راهکار مکمل و جایگزین برای مدیریت PPD مورد توجه فزاینده ای قرار گرفته اند. این مقاله مروری-تحلیلی با هدف بررسی نظام مند و ارزیابی انتقادی اثربخشی مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش علائم افسردگی پس از زایمان انجام شده است. برای این منظور، با استفاده از استراتژی جستجوی ساختاریافته در پایگاه های اطلاعاتی معتبر داخلی (مانند SID, Magiran) و بین المللی (مانند PubMed, Scopus, Google Scholar) و با کلیدواژه هایی نظیر “ذهن آگاهی”، “افسردگی پس از زایمان”، “کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی (MBSR)” و “درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی (MBCT)”، مقالات منتشر شده در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ مورد بررسی قرار گرفتند. یافته های حاصل از تحلیل ادبیات پژوهشی نشان می دهد که مداخلات ذهن آگاهی از طریق مکانیسم هایی چون افزایش خودآگاهی، بهبود تنظیم هیجانی، کاهش نشخوار فکری و تقویت شفقت به خود، به طور معناداری به کاهش شدت علائم افسردگی در مادران کمک می کنند. این مداخلات همچنین در بهبود کیفیت رابطه مادر-نوزاد و کاهش استرس والدگری موثر بوده اند. با این حال، چالش هایی نظیر نرخ بالای ریزش شرکت کنندگان، ناهمگونی در پروتکل های درمانی و نیاز به مطالعات پیگیری بلندمدت همچنان باقی است. این مقاله ضمن تحلیل یافته ها، شکاف های پژوهشی موجود را شناسایی کرده و پیشنهاداتی کاربردی برای متخصصان بالینی، نظام سلامت و پژوهشگران آینده در جهت بهینه سازی و گسترش این مداخلات ارائه می دهد. نتیجه گیری می شود که ذهن آگاهی یک رویکرد امیدوارکننده و موثر برای حمایت از سلامت روان مادران در دوره حساس پس از زایمان است که نیازمند تلفیق بیشتر در برنامه های مراقبتی استاندارد می باشد.

کلیدواژه ها:

افسردگی پس از زایمان (PPD) ، ذهن آگاهی ، مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی (MBIs) ، کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی (MBSR) ، سلامت روان مادران