تحلیل نظری فرایند تخصیص اعتبارات در شهرداری ها بر پایه نظریه اقتصاد نهادی جدید

در دهه های اخیر مدیریت مالی شهرداری ها با چالش هایی مانند ناکارآمدی، عدم شفافیت و تاثیرپذیری از روابط غیررسمی مواجه بوده است. این مقاله با عنوان تحلیل نظری فرایند تخصیص اعتبارات در شهرداری ها بر پایه نظریه اقتصاد نهادی جدید فرایند بودجه ریزی محلی را از منظر اقتصاد نهادی جدید بررسی می کند. این نظریه برخلاف رویکرد نئوکلاسیک، رفتارهای اقتصادی را در چارچوب نهادهای رسمی و غیررسمی تحلیل کرده و بر مفاهیمی چون هزینه های معامله، حقوق مالکیت و عقلانیت محدود تاکید دارد. در این چارچوب تخصیص اعتبارات در شهرداری ها غالبا تحت تاثیر فشارهای سیاسی، روابط غیررسمی و ضعف نظارتی قرار گرفته و این امر منجر به انحراف از کارایی، شفافیت و عدالت در مدیریت منابع عمومی می شود. هدف پژوهش توسعه چارچوبی نظری برای تبیین رفتار بودجه ای شهرداری ها از منظر اقتصاد نهادی جدید و شناسایی نهادهای موثر در فرایند تخصیص اعتبارات است. روش تحقیق از نوع کیفی و نظری بوده و مبتنی بر تحلیل محتوای منابع علمی و توسعه مدل مفهومی است. مرور ادبیات ضمن تعریف مفاهیم کلیدی همچون نهادها، هزینه های تراکنش و حقوق مالکیت نشان می دهد که مطالعات داخلی بر ضعف نظارت، مالی تمرکززدایی ناقص و ناپایداری منابع تاکید داشته اند در حالی که پژوهش های بین المللی بر نقش نهادهای کارآمد در کاهش هزینه های تراکنش و افزایش شفافیت مالی تمرکز دارند. مبانی نظری شامل نظریه های افزایش گام به گام، نماینده اصل و تمرکززدایی مالی است که هر یک ابعاد متفاوتی از رفتار بودجه ای را توضیح می دهند. چارچوب نظری مبتنی بر اقتصاد نهادی جدید، ورودی های نهادی مانند نهادها، هزینه های تراکنش و حقوق مالکیت را با فرایند تخصیص شامل ارزیابی و اولویت بندی و خروجی هایی همچون کارایی و عدالت پیوند می دهد و روابط پویای میان این مولفه ها را تبیین می کند. یافته ها نشان می دهد به کارگیری اصول اقتصاد نهادی جدید در نظام بودجه ریزی شهری می تواند موجب افزایش شفافیت، پاسخگویی و عدالت در مدیریت مالی شود. در بحث و نتیجه گیری، مقاله بر تحلیل چالش های موجود در نظام مالی شهرداری های ایران مانند ضعف نظارت، نفوذ سیاسی و نبود سازوکارهای شفاف تصمیم گیری تاکید کرده و پیشنهاد می کند که اصلاحات نهادی از جمله استقرار نظام بودجه ریزی مشارکتی و تقویت نهادهای نظارتی گامی موثر در جهت بهبود کارایی و عدالت در تخصیص اعتبارات خواهد بود.

کلیدواژه ها:

اقتصاد نهادی جدید ، تخصیص اعتبارات شهرداری ها ، بودجه ریزی نهادی