طراحی الگوی مدرسه سبز با تاکید بر آموزش مفاهیم محیط زیست و توسعه پایدار

طراحی الگوی مدرسه سبز با تاکید بر آموزش مفاهیم محیط زیست و توسعه پایدارپژوهش حاضر به منظور طراحی یک الگوی جامع و کارآمد برای "مدرسه سبز" با هدف ادغام عمیق مفاهیم محیط زیست، پایداری و شهروندی مسئولانه در ساختار، فرهنگ و برنامه درسی نظام آموزشی تدوین شده است. در مواجهه با بحران های زیست محیطی فزاینده نظیر تغییرات اقلیمی، کاهش تنوع زیستی و مصرف بی رویه منابع، آموزش نسل های آینده به عنوان محوری ترین راهکار برای تضمین بقای سیاره و توسعه پایدار مطرح می شود. مدارس به عنوان مهم ترین نهادهای اجتماعی آموزشی، نقشی دوگانه در این زمینه ایفا می کنند: هم باید محیطی پایدار برای یادگیری فراهم آورند (مدرسه سبز فیزیکی)، و هم باید آموزش های لازم برای تبدیل دانش آموزان به عاملیت های تغییر (آموزش مبتنی بر پایداری) را ارائه دهند.مسئله اصلی این پژوهش، فقدان یک چارچوب عملیاتی و یکپارچه برای تبدیل مدارس سنتی به مراکز پایداری در ایران است. مدل های موجود اغلب یا صرفا بر جنبه های فیزیکی و مدیریت انرژی تمرکز دارند یا تنها به افزودن چند واحد درسی محیط زیستی اکتفا می کنند، بدون آنکه پیوندی ارگانیک بین محتوای آموزشی، عملکرد محیطی مدرسه و تعاملات اجتماعی جامعه برقرار سازند. این رویکرد تکه تکه منجر به عدم نهادینه سازی فرهنگ پایداری و عدم دستیابی به نتایج ملموس در کاهش ردپای زیست محیطی مدارس شده است.روش شناسی پژوهش بر رویکرد کیفی-توسعه ای استوار است که ترکیبی از مطالعات کتابخانه ای، تحلیل اسنادی مدل های موفق بین المللی (نظیر مدل های یونسکو و UNEP) و استخراج الزامات بومی ایران است. این روش شامل تحلیل شکاف های موجود (Gap Analysis) میان وضعیت فعلی مدارس و استاندارد مورد انتظار یک مدرسه سبز کامل است. مدل پیشنهادی حاصل ترکیب سه رکن اصلی است: ۱) زیرساخت فیزیکی سبز (بهینه سازی مصرف آب، انرژی و مدیریت پسماند)، ۲) حکمرانی و فرهنگ مدرسه سبز (مشارکت ذی نفعان و سیاست گذاری داخلی) و ۳) ادغام آموزشی محیط زیست (آموزش های فراگیر و پروژه محور در تمامی سطوح درسی).نتایج مورد انتظار شامل ارائه یک مدل جامع (Ecosystem Model) است که مراحل پیاده سازی، شاخص های ارزیابی عملکرد (KPIs) در حوزه های انرژی، آب، آموزش و مشارکت اجتماعی را مشخص می کند. این مدل باید ابزاری عملی برای مدیران مدارس، سیاست گذاران آموزشی و معلمان فراهم آورد تا بتوانند مدرسه خود را در یک فرآیند مستمر بهبود (Continuous Improvement) به سمت پایداری هدایت کنند. انتظار می رود اجرای موفقیت آمیز این الگو، علاوه بر کاهش هزینه های عملیاتی مدرسه، منجر به ارتقای سواد محیط زیستی دانش آموزان، افزایش مسئولیت پذیری اجتماعی و تربیت شهروندانی مجهز به مهارت های حل مسئله برای مواجهه با چالش های آینده شود.اهمیت تحقیق در آن است که الگوی طراحی شده، پلی میان تئوری های توسعه پایدار و عملکردهای روزمره آموزشی ایجاد می کند و آن را از یک مفهوم انتزاعی به یک واقعیت ملموس در محیط یادگیری تبدیل می سازد. این پژوهش، چارچوبی برای تحقق اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد (به ویژه SDG ۴ و SDG ۱۳) در بستر نظام آموزشی ملی فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

مدرسه سبز ، توسعه پایدار ، آموزش محیط زیست ، الگوی آموزشی ، سواد محیط زیستی ، مدیریت انرژی در مدارس