تحلیل پیامدهای تربیتی و استفاده از هوش مصنوعی در فرایند های یاددهی و یادگیری

پژوهش حاضر با هدف تحلیل پیامدهای تربیتی ناشی از به کارگیری هوش مصنوعی (AI) در فرایندهای یاددهی–یادگیری و ارائه راهکارهای بهینه برای تلفیق موثر این فناوری در نظام آموزشی انجام شده است. ورود هوش مصنوعی به حوزه های مختلف، از جمله آموزش، یک دگرگونی بنیادین را رقم زده است که نیازمند بازنگری عمیق در پارادایم های سنتی تربیتی است. مسئله اصلی پژوهش در این بستر شکل می گیرد که چگونه می توان ضمن بهره برداری حداکثری از ظرفیت های هوش مصنوعی برای ارتقای شخصی سازی و کیفیت آموزش، از پیامدهای منفی و چالش های اخلاقی، تربیتی و اجتماعی آن پیشگیری کرد.ضرورت پرداختن به این موضوع از آنجا ناشی می شود که سیستم های آموزشی کنونی در پاسخگویی به تنوع نیازها و مسیرهای یادگیری فردی دانش آموزان دچار محدودیت های ساختاری هستند. هوش مصنوعی با قابلیت هایی چون ارائه بازخورد فوری، محتوای تطبیقی و تحلیل کلان داده های یادگیری، پتانسیل حل این محدودیت ها را دارد. با این حال، پیامدهای تربیتی این مداخله فناوری، به ویژه در ابعاد رشد شناختی، اجتماعی، و اخلاقی دانش آموزان، نیازمند کاوش دقیق است. آیا اتکای بیش از حد به الگوریتم ها می تواند عاملی برای کاهش خلاقیت، خودمختاری و تعاملات انسانی در محیط آموزشی باشد؟روش پژوهش حاضر، تحلیلی–توصیفی بوده و بر پایه بررسی مستندات علمی، مقالات پژوهشی و مدل های نظری موجود در حوزه آموزش هوشمند و فلسفه تعلیم و تربیت استوار است. تحلیل ها بر دو محور اساسی متمرکز بوده اند: ظرفیت های تحول آفرین هوش مصنوعی در تسهیل یادگیری انفرادی و چالش های تربیتی ناشی از تغییر نقش معلم و ماهیت دانش.مهم ترین یافته ها حاکی از آن است که هوش مصنوعی در زمینه هایی نظیر ارزیابی سازگار، پشتیبانی از یادگیری مبتنی بر شایستگی (Competency-Based Learning) و خودکارسازی وظایف تکراری معلمان، کارایی بالایی دارد. پیامدهای تربیتی مثبت شامل افزایش انگیزه یادگیرندگان از طریق محتوای مرتبط و کاهش اتلاف وقت در فرایند یادگیری است. در مقابل، مهم ترین پیامدهای منفی شناسایی شده عبارت اند از: خطر تقویت سوگیری های الگوریتمی در تصمیم گیری های آموزشی، کاهش مهارت های تعامل اجتماعی-عاطفی در صورت جایگزینی تعاملات معلم–دانش آموز، و تهدید حریم خصوصی داده های یادگیری.نتیجه گیری کلی این است که هوش مصنوعی ابزاری قدرتمند برای تقویت آموزش است، نه جایگزینی برای عنصر اساسی تربیت، یعنی معلم. موفقیت در این گذار مستلزم تدوین سیاست های دقیق مبتنی بر اصول اخلاق تربیتی، سرمایه گذاری در توسعه سواد هوشمند معلمان و طراحی سیستمی است که در آن انسان (معلم و یادگیرنده) محوریت اصلی فرایند باقی بماند. باید رویکردی اتخاذ شود که هوش مصنوعی را به عنوان یک همکار فناورانه برای تسهیل فرایندهای پیچیده شناختی و مدیریتی در نظر بگیرد، نه یک عامل مستقل تصمیم گیرنده در حوزه تربیت.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، پیامدهای تربیتی ، یادگیری شخصی سازی شده ، اخلاق هوش مصنوعی ، فرایند یاددهی–یادگیری ، تحول دیجیتال آموزشی