از سنجش تا رشد: نقش راهبردی بازخورد در فرآیند یادگیری

فرآیند یادگیری زمانی می تواند به رشد واقعی و پایدار منجر شود که سنجش آموزشی از قالب محدود قضاوت عملکرد خارج شده و به ابزاری راهبردی برای هدایت و بهبود یادگیری تبدیل گردد و در این میان، بازخورد نقشی کلیدی و تعیین کننده ایفا می کند. در بسیاری از نظام های آموزشی، سنجش همچنان به عنوان فعالیتی پایانی و نتیجه محور تلقی می شود که تمرکز آن بر ثبت عملکرد دانش آموزان است، درحالی که چنین نگرشی کمتر به ظرفیت سنجش برای حمایت از یادگیری و پرورش توانمندی های شناختی و فراشناختی توجه دارد. اهمیت بازخورد از آن جا ناشی می شود که یادگیرندگان از طریق آن می توانند درک روشنی از وضعیت یادگیری خود، انتظارات آموزشی و مسیرهای بهبود به دست آورند و به تدریج نقش فعال تری در فرآیند یادگیری ایفا کنند. بازخورد سازنده و هدفمند نه تنها به اصلاح خطاها کمک می کند، بلکه با تقویت انگیزش، خودتنظیمی و احساس شایستگی، زمینه حرکت از سنجش صرف به سوی رشد آموزشی را فراهم می سازد. ضرورت پرداختن به این موضوع در شرایطی آشکارتر می شود که با وجود تاکید رویکردهای نوین آموزشی بر یادگیری محور بودن سنجش، در عمل همچنان استفاده محدود و گاه ناکارآمدی از بازخورد در کلاس های درس مشاهده می شود. این فاصله میان مبانی نظری و واقعیت اجرایی، موجب می شود ظرفیت بازخورد در حمایت از یادگیری عمیق و معنادار به طور کامل محقق نشود. بر این اساس، بیان مسئله اصلی این مقاله توصیفی آن است که بازخورد چگونه می تواند نقشی راهبردی در پیوند دادن سنجش و رشد ایفا کند و چه مولفه هایی در اثربخشی آن در فرآیند یادگیری اهمیت بیشتری دارند؛ مسئله ای که تبیین آن می تواند به بازنگری در نگرش ها و شیوه های سنجش آموزشی و در نهایت ارتقای کیفیت یادگیری بینجامد.

کلیدواژه ها:

بازخورد آموزشی ، سنجش یادگیری ، رشد آموزشی ، یادگیری معنادار ، ارزشیابی یادگیری محور