چالش های حقوقی و اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در نظارت و ارزیابی عملکرد دانش آموزان در ایران

پیشرفت سریع فناوری هوش مصنوعی، تحولات چشمگیری در نظام های آموزشی سراسر جهان ایجاد کرده و در ایران نیز کاربرد این فناوری در نظارت بر فرآیند یادگیری و ارزیابی عملکرد دانش آموزان رو به گسترش نهاده است. ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، مانند سیستم های نظارت بر امتحانات آنلاین، تحلیل داده های یادگیری و ارزیابی خودکار پاسخ ها، امکان شخصی سازی آموزش، افزایش دقت ارزیابی و بهینه سازی فرآیندهای آموزشی را فراهم می آورند. با این حال، این کاربردها با چالش های جدی حقوقی و اخلاقی همراه هستند که می توانند حقوق بنیادین دانش آموزان را تحت تاثیر قرار دهند. پژوهش حاضر با رویکرد مرور نظام مند ادبیات و بررسی منابع معتبر داخلی و خارجی، به شناسایی و تحلیل این چالش ها پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نقض حریم خصوصی دانش آموزان از طریق جمع آوری گسترده داده های شخصی، بروز تبعیض های الگوریتمی ناشی از سوگیری در داده های آموزشی، و فقدان شفافیت در تصمیم گیری های خودکار هوش مصنوعی، از مهم ترین مسائل اخلاقی به شمار می روند. از منظر حقوقی، نبود چارچوب قانونی جامع و بومی شده در ایران برای تنظیم کاربرد هوش مصنوعی در آموزش، خطر سوءاستفاده از داده ها، نقض حقوق مالکیت معنوی و مسئولیت پذیری نامشخص در موارد خطا را افزایش می دهد. این چالش ها می توانند اعتماد عمومی به نظام آموزشی را کاهش دهند، نابرابری آموزشی را تشدید کنند و توسعه پایدار آموزش دیجیتال را با مانع مواجه سازند. پژوهش در نهایت بر ضرورت تدوین سیاست ها و مقررات اخلاقی و حقوقی بومی تاکید دارد تا ضمن بهره مندی از مزایای هوش مصنوعی، حقوق و کرامت دانش آموزان حفاظت شود. پیشنهاد می شود نهادهای سیاست گذار آموزشی و قانون گذاری کشور، چارچوب های نظارتی مبتنی بر اصول عدالت، شفافیت و حفظ حریم خصوصی را تدوین و اجرا نمایند تا زمینه ای امن و اخلاقی برای کاربرد هوش مصنوعی در آموزش فراهم آید.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، نظارت آموزشی ، ارزیابی عملکرد دانش آموزان ، چالش های اخلاقی ، چالش های حقوقی ، حریم خصوصی داده ها ، تبعیض الگوریتمی ، آموزش ایران