زمان از دیدگاه برخی فیلسوفان مسلمان (از قرن اول تا اوایل قرن هشتم هجری)

در روند بررسی دیدگاه فلاسفه و متکلمان معتقد به وجود واقعی زمان، صرف نظر از اتفاق نظر فیلسوفان مسلمان بر وجود عینی زمان، به اختلاف نظر آنان در بحث ماهیت زمان می رسیم، همان امری که سبب شده تا این بحث فلسفی همچنان غامض بماند. این مقاله، به تحلیل و مقایسه ی آرای برخی فیلسوفان مسلمان نامی- از قرن اول تا اوایل قرن هشتم هجری- در مساله زمان می پردازد. برای تحقق این منظور، نظریات کندی، فارابی، ابن سینا، خواجه طوسی، سهروردی و قطب الدین شیرازی، مورد تحقیق تحلیلی قرار می گیرد. در فلسفه ی اسلامی، بحث زمان متاثر از اندیشه ارسطو بوده، از این رو همواره زمان با حرکت به تعقل آمده و مقدار حرکت تلقی شده است؛ با طرح و تحلیل این دیدگاه ها، اتفاق نظر یا اختلاف نظرشان در بداهت زمان و عدم بدایت و آغاز یا متناهی بودن زمان، ماهیت زمان، و بطور کلی تفاوت و تشابه احتمالی میان فلسفه های آنان را در بحث زمان درمی یابیم. حرکت مهم ترین اصل و مبنای فلسفی این فیلسوفان، در ارتباط با زمان است.

کلیدواژه ها:

زمان ، زمان عینی ، ماهیت زمان ، زمان متناهی ، تقدم و تاخر ، حرکت