اقتصاد مقاومتی در اندیشه مقام معظم رهبری آیت الله خامنه ای: تبیین مبانی، مولفه ها، راهبردها و الزامات تحقق در پرتو گفتمان بومی اسلامی-ایرانی

چکیده نظریه اقتصاد مقاومتی، به عنوان پارادایم بومی و راهبردی جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با «جنگ اقتصادی تمام عیار» نظام سلطه، از سوی مقام معظم رهبری حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنه ای (مدظله العالی) مطرح و در «سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی» در 29 بهمن 1392 تبیین و ابلاغ گردید. این پژوهش با هدف تحلیل نظام مند این نظریه، به روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع اولیه (بیانات رهبری و سیاست های کلی) و منابع ثانویه (مقالات علمی)، به واکاوی مبانی، مولفه ها، راهبردهای اجرایی و چالش های فرارو می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد اقتصاد مقاومتی فراتر از یک راه برد تدافعی کوتاه مدت، یک نظام اقتصادی جامع و پارادایم بدیل توسعه با ویژگی های «درون زا»، «برون گرا»، «دانش بنیان»، «عدالت مدار»، «مردمی» و «جهادی» است. این نظام ریشه در مبانی فلسفی و انسان شناختی اسلامی دارد که بر اصالت روح، تعالی جویی و مدیریت قوای درونی انسان به عنوان محور هر تحول اقتصادی تاکید می ورزد. مولفه های کلیدی این الگو—که از متن سیاست های کلی و بیانات استخراج شده—شامل تولید ملی جهش یافته، اقتصاد دانش بنیان پیشتاز، عدالت و سهم بری عادلانه، مردمی سازی اقتصاد، کاهش وابستگی های راهبردی، مدیریت هوشمند مصرف، دیپلماسی اقتصادی فعال و فرهنگ و مدیریت جهادی می شوند. این مولفه ها نه مجزا، بلکه در قالب یک «منظومه به هم پیوسته» عمل می کنند که تحقق موفق آن مستلزم نگاه سیستمی، تحول در حکمرانی اقتصادی و مدیریت هوشمند تنش های ذاتی (مانند تعادل بین درون زایی و برون گرایی) است. راهبردهای تحقق، اجرای منسجم و زمان بندی شده سیاست ها، اصلاح قوانین و ساختارها، مبارزه قاطع با فساد، توانمندسازی همه جانبه نیروی انسانی و گفتمان سازی ملی را دربرمی گیرد. با این حال، موانع ساختاری (مانند تداوم وابستگی بودجه به نفت)، چالش های نهادی و مشکلات فضای کسب وکار داخلی—که گاه از تحریم های خارجی کارشکنانه تر عمل می کنند—از جمله مشکلات پیش رو هستند. این پژوهش با ارائه تحلیلی یکپارچه و عملیاتی، در پی پرکردن شکاف میان تبیین نظری و اجرای عملی این الگو بوده و آن را نه تنها راهکاری برای اقتصاد ملی، بلکه الگویی الهام بخش از نظام اقتصادی اسلام و گامی در جهت تحقق الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی می داند. غایت نهایی این نظریه، دستیابی به «اقتصاد متکی به دانش و فناوری، عدالت بنیان، درون زا و برون گرا، پویا و پیشرو» است که تضمین کننده عزت ملی، استقلال، امنیت و رفاه همگانی در سایه ارزش های اسلامی و انقلابی است.

کلیدواژه ها:

اقتصاد مقاومتی ، مقام معظم رهبری ، الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی ، تولید ملی ، اقتصاد دانش بنیان ، عدالت اقتصادی