ارزیابی تاثیر مستندسازی املاک شهرداری بر کاهش فساد اداری: مطالعه موردی شهرهای ایران

زمینه و هدف: فساد اداری در بخش املاک و دارایی های شهرداری ها، به ویژه در کشورهای در حال توسعه، یکی از موانع اصلی توسعه شهری عادلانه و شفاف محسوب می شود. این پژوهش با هدف ارزیابی تاثیر نظام یکپارچه مستندسازی الکترونیکی املاک شهرداری بر کاهش فرصت ها و موارد فساد اداری طراحی شده است. روش پژوهش: این مطالعه با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. در بخش کیفی، با استفاده از مصاحبه نیمه ساختیافته با ۱۵ خبره (مدیران ارشد شهری، کارشناسان املاک و مبارزه با فساد)، عوامل کلیدی فساد در مدیریت املاک شهرداری و راه های مهار آن از طریق مستندسازی استخراج شد. در بخش کمی، با طراحی و تحلیل پرسشنامه ای میان ۱۲۰ نفر از کارکنان مرتبط در سه کلان شهر ایران، داده ها جمع آوری و با روش مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) مورد آزمون قرار گرفت. یافته ها: نتایج پژوهش حاکی از آن است که اجرای نظام جامع مستندسازی املاک شهرداری (شامل ثبت دیجیتال دقیق اطلاعات، مشخصات مالکیت، ارزشگذاری، رهن و اجاره، تغییر کاربری ها و قراردادها) تاثیر معناداری بر کاهش فساد اداری دارد. این تاثیر عمدتا از طریق سه مکانیسم اصلی اعمال می شود: ۱) شفافیت اطلاعاتی (دسترسی عمومی و نظارت پذیر به داده ها)، ۲) کاهش تماس مستقیم و دلالی (حذف واسطه ها و خودکارسازی فرآیندها)، و ۳) ردیابی پذیری و حسابدهی (ثبت تاریخچه کلیه تغییرات و تصمیم ات). تحلیل مسیر نشان داد که شفافیت اطلاعاتی با ضریب مسیر ۰.۷۸ قوی ترین نقش را در کاهش فساد ایفا می کند. نتیجه گیری و پیشنهادها: یافته ها به وضوح نشان می دهد که مستندسازی نظام مند و الکترونیکی دارایی های غیرمنقول شهرداری، با ایجاد شفافیت، کاهش دخالت نیروی انسانی در فرآیندهای تصمیم گیری و ایجاد سیستم نظارتی یکپارچه، یکی از موثرترین ابزارهای پیشگیرانه در مقابله با فساد اداری در این حوزه است. بر این اساس، پیشنهادهای سیاستی زیر ارائه می گردد: یکپارچه سازی سامانه مستندسازی املاک با سامانه های مالی، نظارتی و قضائی کشور؛ الزام به انتشار عمومی کلیه معاملات و قراردادهای املاک شهرداری (Open Data)؛ و ایجاد کمیته نظارتی مستقل با دسترسی برخط به سامانه. اجرای این راه کارها نه تنها سلامت اداری، بلکه کارایی مالی و عدالت فضایی در شهرها را نیز ارتقا خواهد داد.

کلیدواژه ها:

مستندسازی املاک ، شهرداری ، فساد اداری ، شفافیت ، حکمرانی شهری