فناوری و اخلاق در دیدگاه اسلام

فناوری های معاصر با سرعتی بی سابقه در حال تحول زندگی انسانی و جوامع هستند و در عین حال، مجموعه ای از چالش های اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی را به همراه دارند. استفاده از فناوری های نوین بدون چارچوب اخلاقی و هنجاری می تواند به پیامدهای منفی مانند نقض حریم خصوصی، تضعیف کرامت انسانی، تبعیض الگوریتمی و کاهش مسوولیت انسانی منجر شود. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی و استناد به منابع معتبر، به بررسی فناوری و اخلاق در دیدگاه اسلامی، چالش های فناوری معاصر و راهکارهای توسعه مسئولانه آن پرداخته است. هدف اصلی تحقیق، ارائه چارچوبی مبتنی بر ارزش های اخلاقی اسلامی برای توسعه فناوری های نوین به شیوه ای مسئولانه و انسانی است.در بخش های ابتدایی مقاله، اصول اخلاقی اسلام شامل عدالت، امانت داری، احسان، کرامت انسانی و مقاصد شریعت مورد بررسی قرار گرفتند. این اصول، نه تنها قواعد فردی یا عبادی هستند، بلکه به عنوان مبانی هنجاری برای ارزیابی فناوری ها و تصمیم گیری های فناورانه عمل می کنند. ارزش هایی مانند عدالت و امانت داری نقش کلیدی در جلوگیری از تبعیض های اجتماعی و تضمین رفاه عمومی دارند، و کرامت انسانی چارچوبی برای تضمین احترام به هویت، شان و آزادی انسان فراهم می آورد.تحلیل چالش های فناوری معاصر نشان داد که حوزه هایی مانند هوش مصنوعی، شبکه های اجتماعی، سیستم های داده محور و ابزارهای نظارتی، تهدیدهایی جدی برای حقوق، آزادی ها و ارزش های انسانی ایجاد می کنند. این چالش ها ضرورت تدوین راهکارهای توسعه مسئولانه و اخلاق محور را روشن می سازند. راهکارهای اسلامی شامل ادغام مقاصد شریعت در طراحی و ارزیابی فناوری، ایجاد چارچوب های حکمرانی اخلاقی، ارتقای سواد اخلاقی فناوری، همکاری میان رشته ای میان فقه، اخلاق و فناوری، و تشکیل نهادهای مشورتی برای نظارت و اصلاح فناوری ها هستند. این راهکارها امکان استفاده از فناوری ها به شیوه ای مسئولانه، اخلاقی و سازگار با ارزش های انسانی و اجتماعی را فراهم می آورند.نتایج پژوهش نشان می دهد که چارچوب اخلاقی اسلامی می تواند توسعه فناوری های نوین را به گونه ای هدایت کند که هم کارآمد و نوآورانه باشند و هم با اصول اخلاقی و انسانی سازگار باشند. با رعایت اصول عدالت، کرامت انسانی و مسوولیت پذیری، فناوری ها می توانند به ابزاری برای تحقق خیر جمعی، ارتقای عدالت اجتماعی و حفظ ارزش های انسانی تبدیل شوند. بنابراین، رویکرد اسلامی به فناوری، مسیر روشنی برای توسعه مسئولانه، اخلاق محور و پایدار فناوری های نوین ارائه می دهد و می تواند الگویی جهانی برای مدیریت هوشمندانه فناوری فراهم کند.

کلیدواژه ها:

فناوری مسئولانه ، اخلاق اسلامی ، کرامت انسانی ، هوش مصنوعی