جایگاه معلم ابتدایی در پرورش سواد رسانه ای دانش آموزان

چکیده :عصر حاضر، که با ویژگی هایی نظیر انفجار اطلاعات، سرعت سرسام آور ارتباطات و غالب شدن محتوای دیداری-شنیداری تعریف می شود، لزوم تجهیز شهروندان به مهارت های جدید را بیش از پیش نمایان ساخته است. در این میان، سواد رسانه ای از یک قابلیت انتخابی به یک ضرورت حیاتی و مهارت بقا در قرن ۲۱ تبدیل شده است. دانش آموزان دوره ابتدایی (۶ تا ۱۲ سال) در حساس ترین مرحله رشد شناختی و اجتماعی خود، به طور فزاینده ای در معرض پیام های رسانه ای قرار دارند؛ پیام هایی که در کنار فرصت های ارزشمند یادگیری، چالش های جدی نظیر اخبار جعلی (Fake News)، تبلیغات فریبنده، محتوای نامناسب، و آسیب های روانی ناشی از فضای مجازی را به همراه دارند. از این رو، هدف غایی آموزش سواد رسانه ای در این دوره، توانمندسازی کودکان برای تبدیل شدن از مصرف کنندگان منفعل به کاربران هوشمند، منتقد و مسئول است.در نظام تعلیم و تربیت، معلم ابتدایی به دلیل رابطه عاطفی و تربیتی عمیق با دانش آموزان خردسال و همچنین جایگاه محوری در اجرای برنامه درسی، کلیدی ترین و موثرترین عامل در نهادینه ساختن سواد رسانه ای به شمار می رود. این مقاله با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بررسی منابع علمی و اسناد بالادستی فارسی، به تبیین دقیق این جایگاه و نقش چندوجهی می پردازد. یافته های پژوهش تاکید می کنند که نقش معلم ابتدایی فراتر از انتقال صرف دانش، شامل سه بعد اساسی است:۱. نقش تربیتی و الگوسازی: معلم به عنوان الگوی اخلاق رسانه ای عمل می کند و رفتارهای صحیح در مواجهه با فناوری و حفظ حریم خصوصی را به صورت عملی آموزش می دهد.۲. نقش تسهیل گری تفکر انتقادی: با توجه به مراحل رشد شناختی کودک (تفکر عینی)، معلم با استفاده از ابزارهای ملموس (مانند تبلیغات ساده یا داستان های رسانه ای)، دانش آموزان را به پرسشگری و تحلیل ساده پیام (چه کسی پیام را ساخته؟ با چه هدفی؟) ترغیب می کند.۳. نقش تلفیق کننده برنامه ی درسی: معلم می تواند مفاهیم سواد رسانه ای (مانند منبع شناسی، تمایز واقعیت از خیال، یا حفظ امنیت آنلاین) را به صورت ارگانیک در دل دروس موجود (فارسی، علوم، مطالعات اجتماعی) جای دهد، نه اینکه آن را به صورت یک درس مجزا و خشک آموزش دهد.با این وجود، تحقق این نقش حیاتی با چالش هایی همچون ناکافی بودن سواد رسانه ای خود معلمان، کمبود منابع آموزشی بومی و کاربردی، و فقدان حمایت های ساختاری منسجم مواجه است. موفقیت کامل در این مسیر، مستلزم توانمندسازی مستمر معلمان از طریق آموزش های تخصصی، بازنگری و انعطاف پذیری در برنامه های درسی و ایجاد یک شبکه همکاری فعال و مسئولانه بین مدرسه، خانواده و نهادهای ذی ربط است.این مقاله در نهایت با ارائه راهبردهای عملی و پیشنهادهای سیاستی مشخص، بر لزوم ارتقاء جایگاه معلم ابتدایی به عنوان پیشگام تربیت شهروند دیجیتال تاکید می ورزد تا نسل آینده بتواند با آگاهی کامل و مسئولیت پذیری در محیط پیچیده رسانه ای قرن حاضر زیست کند.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: سواد رسانه ای ، معلم ابتدایی ، تفکر انتقادی ، دانش آموزان ، عصر دیجیتال ، الگوسازی ، تلفیق برنامه درسی.