نقش خودکارآمدی و احساس توانمندی در موفقیت تحصیلی در دانش آموزان

این مقاله به بررسی نقش محوری مولفه های روان شناختی خودکارآمدی (Self-Efficacy) و احساس توانمندی (Sense of Agency) در تبیین موفقیت تحصیلی دانش آموزان می پردازد. با تمرکز بر چارچوب نظری آلبرت بندورا، خودکارآمدی به عنوان باور فرد نسبت به توانایی های خود در اجرای موفقیت آمیز وظایف و رسیدن به اهداف تعریف می شود. احساس توانمندی تحصیلی، که شکلی خاص از خودکارآمدی در بستر یادگیری است، به درک فرد از تاثیرگذاری اعمال خود بر فرآیندهای آموزشی و نتایج حاصله اشاره دارد. این پژوهش تحلیلی-مروری، ضمن تبیین مبانی نظری این سازه ها، تمایز آن ها با مفاهیمی چون عزت نفس و انگیزش را روشن می سازد. تمرکز اصلی بر سازوکارهای پیچیده ای است که از طریق آن ها باورهای خودکارآمدی، فرآیندهای شناختی (مانند انتخاب راهبردها)، هیجانی (مانند مدیریت اضطراب آزمون) و رفتاری (مانند پشتکار) دانش آموز را شکل داده و در نهایت منجر به عملکرد تحصیلی مطلوب یا نامطلوب می گردد. نقش محیط های یادگیری، شامل کیفیت تعاملات معلمی، حمایت خانواده و طراحی محیط مدرسه در تقویت این باورها تحلیل می شود. در نهایت، راهبردهای عملیاتی مبتنی بر شواهد نظری برای تقویت این ساختارها در کلاس درس پیشنهاد شده و خلاهای موجود در رویکردهای آموزشی سنتی مورد نقد قرار می گیرد. یافته های این مرور نشان می دهد که سرمایه گذاری بر تقویت باورهای درونی دانش آموز نسبت به کنترل بر یادگیری، نه تنها عملکرد تحصیلی را بهبود می بخشد، بلکه سلامت روان و خودتنظیمی بلندمدت او را نیز تضمین می کند.

کلیدواژه ها:

خودکارآمدی ، احساس توانمندی تحصیلی ، موفقیت تحصیلی ، نظریه اجتماعی-شناختی ، یادگیری خودتنظیم شده ، عملکرد دانش آموز.