تحلیل برنامه درسی پنهان حاکم بر کتاب های درسی دوره ابتدایی از منظر فرهنگ سازمانی مدرسه

برنامه درسی پنهان به مجموعه ای از پیام ها، ارزش ها و هنجارهایی اطلاق می شود که به صورت غیررسمی و نانوشته از طریق فرایند آموزش و محتوای آموزشی به دانش آموزان منتقل می شود. کتاب های درسی دوره ابتدایی، به عنوان مهم ترین منبع رسمی یادگیری، نقش اساسی در بازتولید یا تحول این پیام های پنهان ایفا می کنند. از سوی دیگر، فرهنگ سازمانی مدرسه به عنوان بستر اجتماعی و ارزشی نظام آموزشی، بر چگونگی شکل گیری و انتقال برنامه درسی پنهان اثرگذار است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل برنامه درسی پنهان حاکم بر کتاب های درسی دوره ابتدایی از منظر فرهنگ سازمانی مدرسه است.این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر تحلیل اسنادی انجام شده است. داده ها از طریق بررسی محتوای کتاب های درسی دوره ابتدایی و مطالعه منابع نظری و پژوهش های پیشین در حوزه برنامه درسی پنهان و فرهنگ سازمانی گردآوری شده اند. تحلیل داده ها نشان می دهد که کتاب های درسی، علاوه بر انتقال اهداف رسمی، حامل پیام های ضمنی مرتبط با نظم پذیری، اطاعت از اقتدار، الگوهای تعامل اجتماعی، نقش های جنسیتی و نگرش نسبت به مدرسه و یادگیری هستند. این پیام ها در چارچوب فرهنگ سازمانی مدرسه معنا می یابند و می توانند در جهت تقویت یا تضعیف ارزش های آموزشی مطلوب عمل کنند.یافته های پژوهش حاکی از آن است که در بسیاری از کتاب های درسی دوره ابتدایی، تاکید بر سلسله مراتب، تبعیت از قوانین و نقش محوری معلم، بازتابی از فرهنگ سازمانی بوروکراتیک مدارس است. در مقابل، مولفه هایی همچون مشارکت، گفت وگو و تفکر انتقادی کمتر مورد توجه قرار گرفته اند. این امر می تواند بر شکل گیری نگرش ها و رفتارهای دانش آموزان تاثیر بلندمدت داشته باشد. در نهایت، پژوهش حاضر بر ضرورت بازنگری در محتوای کتاب های درسی با توجه به پیامدهای برنامه درسی پنهان و هم راستاسازی آن با فرهنگ سازمانی یادگیرنده و مشارکتی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی پنهان ، کتاب های درسی ابتدایی ، فرهنگ سازمانی مدرسه ، آموزش ابتدایی ، تحلیل برنامه درسی