نقش مدرسه در تربیت شهروندی و آموزش مهارت های اجتماعی در عصر دیجیتال

هدف این پژوهش کیفی، بررسی درک و تجربه زیسته معلمان دوره دوم متوسطه از نقش مدرسه در تربیت شهروندی و آموزش مهارت های اجتماعی در عصر دیجیتال بود. این مطالعه از روش پدیدارشناسی تفسیری استفاده کرده است. جامعه پژوهش شامل معلمان دوره دوم متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که با استفاده از نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری، ۲۱ نفر از معلمان دروس علوم انسانی، مطالعات اجتماعی و هنر که حداقل ۱۰ سال سابقه تدریس داشتند و به موضوع تربیت شهروندی ابراز علاقه کرده بودند، انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری شد و با استفاده از روش تحلیل مضمون کلارک و براون (۲۰۰۶) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها در قالب ۳ مضمون اصلی، ۹ مضمون فرعی و ۲۵ کد محوری سازماندهی شدند. مضامین اصلی عبارت بودند از: ۱) چالش های دوگانه عصر دیجیتال: فرصت سازی یا شکاف افزایی ، ۲) مدرسه به مثابه کارگاه تمرین دموکراسی و زیست اجتماعی ، و ۳) معلم در نقش میانجی: پرورش تفکر انتقادی در میانه فضای حقیقی و مجازی . یافته ها نشان داد معلمان، عصر دیجیتال را همزمان هم فرصتی بی نظیر برای دسترسی به اطلاعات، ایجاد گفت وگوی جهانی و مشارکت مدنی، و هم تهدیدی جدی برای انزوای اجتماعی، گسترش شکاف نسلی و تضعیف مهارت های ارتباط چهره به چهره می دانند. از دیدگاه مشارکت کنندگان، مدرسه باید از حالت نهاد صرفا آموزشی خارج شده و به «کارگاهی» برای تمرین عملی مهارت هایی مانند گفت وگوی موثر، حل تعارض، تفکر انتقادی نسبت به محتوای دیجیتال، مسئولیت پذیری اجتماعی و مشارکت در امور مدرسه و محله تبدیل شود. نقش معلم نیز از انتقال دهنده دانش به «میانجیگری آگاه» بین دنیای فیزیکی و مجازی و تسهیل گر پرورش شهروندانی منتقد، مسئول و فعال تغییر یافته است. این پژوهش بر ضرورت بازتعریف برنامه درسی پنهان و آشکار مدارس با هدف تربیت شهروند دیجیتالی آگاه و مسئول تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

تربیت شهروندی ، مهارت های اجتماعی ، عصر دیجیتال ، تجربه زیسته معلمان ، پدیدارشناسی.