نقش معلم در بازتولید یا کاهش نابرابری های جنسیتی

نابرابری های جنسیتی، ساختارهای پیچیده ای هستند که ریشه در فرهنگ، اجتماع و نهادهای رسمی دارند. نظام آموزش و پرورش به عنوان یکی از نهادهای اصلی جامعه پذیری و انتقال ارزش ها، نقشی دوگانه در مواجهه با این نابرابری ها ایفا می کند: یا به طور ناخواسته و پنهان، این نابرابری ها را بازتولید می نماید، یا با رویکردهای آگاهانه و انتقادی، زمینه ساز کاهش و غلبه بر آن ها می شود. این مقاله علمی-تحلیلی با هدف بررسی عمق و ابعاد این نقش دوگانه در بستر آموزش مدارس تدوین شده است. تمرکز اصلی بر سازوکارهایی است که از طریق آن ها، معلمان—به عنوان بازیگران کلیدی فرایند آموزش—ناخواسته یا آگاهانه، کلیشه ها و انتظارات جنسیتی رایج را تقویت می کنند، خواه از طریق محتوای برنامه های درسی آشکار، تعاملات روزمره کلاس، یا برنامه ریزی پنهان. چارچوب نظری مقاله بر پایه نظریه های بازتولید اجتماعی (مانند بوردیو و پیرون)، نظریه های فمینیسم آموزشی و رویکردهای آموزش انتقادی (مانند نظریه فرایره) استوار است. تحلیل نشان می دهد که برنامه درسی پنهان، استفاده از زبان تبعیض آمیز، نحوه توزیع توجه و انتظارات متفاوت در مورد توانایی های علمی (به ویژه در رشته های STEM) میان دختران و پسران، از مهم ترین ابزارهای بازتولید نابرابری هستند. در مقابل، مقاله راهبردهایی مبتنی بر شایسته سالاری جنسیتی، آموزش حساس به جنسیت، و طراحی محیط یادگیری مشارکتی و فراگیر را برای کاهش این شکاف ها پیشنهاد می دهد. بررسی مطالعات داخلی و خارجی تاکید می کند که آموزش معلمان، بازنگری در محتوای کتاب های درسی و ایجاد سیاست های حمایتی از سوی مدیریت مدرسه، از مولفه های حیاتی برای تحقق عدالت جنسیتی در محیط های آموزشی محسوب می شوند. در نهایت، پیامدهای تربیتی این مداخلات، ایجاد نسلی آگاه، منتقد و مجهز به مهارت های لازم برای مشارکت برابر در جامعه را هدف قرار می دهد.

کلیدواژه ها:

نابرابری جنسیتی ، بازتولید اجتماعی ، برنامه درسی پنهان ، آموزش انتقادی ، نقش معلم ، عدالت آموزشی ، فمینیسم آموزشی