چارچوب سازی اخلاق تربیتی در آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی

با ورود هوش مصنوعی (AI) به عرصه های مختلف آموزش، به ویژه در بستر یادگیری شخصی سازی شده، ارزیابی و مدیریت محتوا، پارادایم های سنتی آموزشی دستخوش تغییرات بنیادین شده اند. این دگرگونی فناورانه، هرچند نویدبخش افزایش کارایی و دسترسی است، اما مجموعه ای از معضلات اخلاقی پیچیده را پیش روی نظام های تربیتی قرار می دهد که نادیده گرفتن آن ها می تواند منجر به تضعیف اهداف بنیادین آموزش و پرورش، یعنی پرورش انسان هایی مسئولیت پذیر و عادل شود. این مقاله با هدف ارائه یک چارچوب مفهومی جامع برای ادغام اصول اخلاق تربیتی در فرایندهای آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی تدوین شده است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استناد به مبانی نظری اخلاق تربیتی (شامل وظیفه گرایی، فایده گرایی و فضیلت محوری) و اخلاق فناوری، به بررسی عمیق چالش های کلیدی نظیر سوگیری الگوریتمی، حریم خصوصی داده ها، شفافیت تصمیمات AI، و مسئله خودمختاری یادگیرنده می پردازد. چارچوب پیشنهادی در پنج سطح عملیاتی (سیاست گذاری، نهادی، معلم، یادگیرنده و فناوری) ساختاربندی شده و تلاش می کند تا اصول عدالت، مسئولیت پذیری و کرامت انسانی را در معماری سیستم های هوش مصنوعی آموزشی نهادینه سازد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که موفقیت بلندمدت آموزش مبتنی بر AI منوط به اتخاذ رویکردی فعالانه و نظام مند به مسائل اخلاقی است، نه صرفا واکنش به پیامدهای ناخواسته. این چارچوب می تواند به عنوان سندی راهبردی برای سیاست گذاران، طراحان سامانه ها و معلمان جهت هدایت اخلاقی تحول دیجیتال در آموزش مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

کلیدواژه ها: هوش مصنوعی در آموزش ، اخلاق تربیتی ، سوگیری الگوریتمی ، حریم خصوصی داده ، عدالت آموزشی ، چارچوب بندی اخلاقی.