نقش تفکر انتقادی در برنامه درسی و شیوه های تقویت آن

تفکر انتقادی به عنوان یکی از شایستگی های محوری آموزش معاصر، نقشی تعیین کننده در ارتقای کیفیت برنامه درسی و عبور از رویکردهای حافظه محور ایفا می کند. مقاله حاضر با هدف تبیین جایگاه تفکر انتقادی در برنامه درسی و شناسایی شیوه های تقویت آن، با رویکردی مروری تحلیلی تدوین شده است. در این پژوهش، با اتکا بر ادبیات نظری معتبر فارسی، ابعاد مختلف تفکر انتقادی شامل مولفه های شناختی، فراشناختی، نگرشی، اخلاقی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته و پیوند آن ها با عناصر اساسی برنامه درسی، یعنی اهداف، محتوا، روش های تدریس و ارزشیابی، تحلیل شده است. یافته های تحلیلی نشان می دهد که تفکر انتقادی صرفا مجموعه ای از مهارت های ذهنی مجزا نیست، بلکه ساختاری شبکه ای و درهم تنیده دارد که تحقق آن مستلزم هم راستایی ساختاری و کارکردی تمامی اجزای برنامه درسی است. نتایج مقاله حاکی از آن است که ناهماهنگی میان سیاست گذاری آموزشی و عمل آموزشی، یکی از موانع اصلی نهادینه سازی تفکر انتقادی در نظام های آموزشی به شمار می آید. بر این اساس، تاکید می شود که تقویت تفکر انتقادی نیازمند بازنگری بنیادین در منطق طراحی برنامه درسی و پذیرش آن به عنوان هسته مرکزی تربیت آموزشی است. این مقاله می تواند به عنوان چارچوبی مفهومی، راهنمایی برای برنامه ریزان درسی، معلمان و پژوهشگران در جهت توسعه یادگیری عمیق، پرورش عقلانیت آموزشی و تربیت یادگیرندگان مستقل و مسئول مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، برنامه درسی ، یادگیری عمیق ، خودتنظیمی شناختی ، استقلال فکری ، سیاست گذاری آموزشی