عدالت فضایی در عصر دیجیتال: مطالعه اسنادی تاثیر توسعه نواحی هوشمند بر دسترسی دانش آموزان مناطق محروم به منابع آموزشی

هدف این مطالعه، واکاوی پیامدهای توسعه ی نواحی هوشمند بر دسترسی دانش آموزان مناطق محروم به منابع آموزشی، با تکیه بر چارچوب مفهومی عدالت فضایی در عصر دیجیتال است. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکرد کیفی و بهره گیری از روش اسنادی- تحلیلی انجام شده است. داده های مورد نیاز از طریق بررسی نظام مند مقالات علمی، گزارش های سیاستی سازمان های بین المللی و پژوهش های معتبر منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ گردآوری و بر اساس معیارهای اعتبار، ارتباط موضوعی و غنای تحلیلی گزینش شده اند. یافته ها نشان می دهد که توسعه ی نامتوازن و فناوری محور نواحی هوشمند، در غیاب ملاحظات عدالت محور، نه تنها به تعمیق شکاف دیجیتالی و آموزشی انجامیده، بلکه با ایجاد محرومیت چندلایه (شامل کمبود زیرساخت، نبود حمایت نهادی و محتوای نامتناسب)، پیامدهای روانی- اجتماعی گسترده ای چون افزایش اضطراب تحصیلی، احساس طردشدگی و کاهش انگیزه یادگیری را در میان دانش آموزان مناطق محروم تشدید کرده است. این پژوهش نتیجه می گیرد که تحقق عدالت فضایی آموزشی در عصر دیجیتال، مستلزم گذار از الگوی هوشمندسازی صرفا فناورانه به سوی الگوی هوشمندسازی عادلانه است؛ الگویی که بر سیاست گذاری یکپارچه، توزیع مجدد منابع دیجیتال، توانمندسازی نهادی مناطق محروم و طراحی مداخلات حمایتی چندبعدی (آموزشی، روانی- اجتماعی و فرهنگی) استوار باشد.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، آموزش دیجیتال ، نواحی هوشمند ، دانش آموزان مناطق محروم ، نابرابری آموزشی ، شکاف دیجیتال ، محرومیت چندلایه ، سیاست گذاری عدالت محور