تاثیر ونقش برنامه های درسی در تقویت روحیه جمعی و مشارکتی دانش آموزان

برنامه های درسی به عنوان قلب تپنده نظام آموزشی، صرفا فهرستی از محتواها و کتاب های درسی نیستند، بلکه مجموعه ای از اهداف، تجربه های یادگیری، روش های تدریس، فرصت های تعاملی و شیوه های ارزشیابی اند که به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر چگونگی «با هم بودن» و «با هم آموختن» دانش آموزان اثر می گذارند. تقویت روحیه جمعی و مشارکتی در مدرسه، زمانی رخ می دهد که برنامه درسی از سطح انتقال دانسته ها فراتر رود و به میدان تمرین همکاری، همفکری، مسئولیت پذیری مشترک، گفت وگوی سازنده و حل مسئله جمعی تبدیل شود. در چنین برنامه ای، کلاس درس به یک اجتماع یادگیرنده بدل می شود که در آن دانش آموزان می آموزند چگونه نقش های متفاوت را بپذیرند، به تفاوت ها احترام بگذارند، قواعد تعامل را رعایت کنند، تضادها را مدیریت نمایند و برای دستیابی به هدف مشترک، تلاش هماهنگ داشته باشند. این مقاله با رویکرد مروری نشان می دهد که برنامه های درسی وقتی مشارکت را در سطح هدف گذاری، محتوا، راهبردهای یاددهی-یادگیری و ارزشیابی نهادینه می کنند، می توانند سرمایه اجتماعی دانش آموزان را افزایش دهند، احساس تعلق به کلاس و مدرسه را تقویت کنند، انگیزش یادگیری را از مسیر معنادار شدن تجربه ها ارتقا دهند و مهارت های ارتباطی و شهروندی آنان را توسعه دهند. همچنین تبیین می شود که تحقق این کارکردها به شرایطی مانند شایستگی حرفه ای معلم در مدیریت یادگیری گروهی، زمان بندی مناسب، طراحی تکلیف های اصیل و جمع محور، ایجاد فضای روانی امن در کلاس، و ارزشیابی عادلانه (ترکیبی از فردی و گروهی) وابسته است. در کنار فرصت ها، چالش هایی مانند فرهنگ رقابتی افراطی، فشار آزمون محوری، نگرانی از «سواری مجانی» در کار گروهی، تفاوت سطح توانایی ها و کمبود منابع حمایتی نیز می تواند اثر برنامه درسی را تضعیف کند؛ بنابراین پیشنهاد می شود برنامه ریزی درسی مدرسه محور، تلفیق آموزش مهارت های اجتماعی با محتوای درسی، و اصلاح نظام ارزشیابی به سمت سنجش فرایند مشارکت، به طور هم زمان دنبال شود تا روحیه جمعی و مشارکتی از یک شعار به یک تجربه پایدار در زندگی روزمره مدرسه تبدیل گردد.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی ، یادگیری مشارکتی ، روحیه جمعی