نقش سلامت روان دیجیتال و سواد رسانه ای در موفقیت تحصیلی دانش آموزان

گسترش فناوری های دیجیتال در دهه های اخیر، زیست جهان دانش آموزان را به شکلی بنیادین دگرگون کرده است. فضای آموزشی دیگر محدود به کلاس درس فیزیکی نیست و رسانه های دیجیتال به بخشی جدایی ناپذیر از فرایند یادگیری، تعاملات اجتماعی و شکل گیری هویت تحصیلی دانش آموزان بدل شده اند. این دگرگونی، در کنار فرصت های گسترده آموزشی، چالش هایی تازه در حوزه سلامت روان و کیفیت یادگیری ایجاد کرده است؛ چالش هایی که بدون توجه به ابعاد روان شناختی و رسانه ای آموزش، می توانند مسیر موفقیت تحصیلی را با اختلال مواجه سازند. سلامت روان دیجیتال به عنوان مفهومی نوظهور، به توانایی فرد در مدیریت هیجانات، رفتارها و روابط خود در بسترهای دیجیتال اشاره دارد و پیوند آن با سواد رسانه ای، زمینه ای اساسی برای درک عملکرد تحصیلی دانش آموزان فراهم می آورد.هدف اصلی این پژوهش، تبیین نقش سلامت روان دیجیتال و سواد رسانه ای در موفقیت تحصیلی دانش آموزان و بررسی چگونگی تعامل این دو مولفه در بستر آموزش معاصر است. اهداف فرعی شامل شناسایی ابعاد سلامت روان دیجیتال، تحلیل کارکردهای سواد رسانه ای در فرایند یادگیری و واکاوی پیامدهای روانی و تحصیلی تعاملات رسانه ای در زندگی آموزشی دانش آموزان می شود. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر مبنای روش کیفی انجام شده و از مطالعات اسنادی، تحلیل متون علمی، بررسی پژوهش های پیشین و تحلیل مضمون برای استخراج الگوهای مفهومی بهره گرفته است.یافته های پژوهش نشان می دهد دانش آموزانی که از سطح بالاتری از سواد رسانه ای برخوردارند، توان بیشتری در تنظیم هیجانات، مدیریت زمان حضور در فضای مجازی و تفکیک محتوای آموزشی از محتوای مخرب دارند. این توانمندی ها به کاهش فشارهای روانی، افزایش تمرکز شناختی و بهبود عملکرد تحصیلی منجر می شود. در مقابل، ضعف در سواد رسانه ای می تواند زمینه ساز فرسودگی روانی، افت انگیزه تحصیلی و کاهش کیفیت یادگیری گردد. نتایج همچنین بیانگر آن است که سلامت روان دیجیتال نه تنها پیامد استفاده از رسانه ها، بلکه عاملی میانجی در ارتباط میان سواد رسانه ای و موفقیت تحصیلی محسوب می شود.در جمع بندی می توان گفت تلفیق آموزش سواد رسانه ای با برنامه های ارتقای سلامت روان دیجیتال، ضرورتی انکارناپذیر در نظام های آموزشی امروز است. این پژوهش با تاکید بر دلالت های آموزشی و روان شناختی، بر لزوم بازنگری در سیاست های تربیتی و طراحی مداخلات آموزشی متناسب با زیست دیجیتال دانش آموزان تاکید دارد (شکرخواه، ۱۳۹۰، سواد رسانه ای؛ Bandura, ۱۹۷۷, Social Learning Theory).

کلیدواژه ها:

سلامت روان دیجیتال ، سواد رسانه ای ، موفقیت تحصیلی ، دانش آموزان ، آموزش و پرورش ، فضای مجازی