واکاوی تاثیر نقشه ذهنی در تقویت خلاقیت و یادگیری عمیق دانش آموز

نقشه های ذهنی، به عنوان سازمان دهنده های گرافیکی، پتانسیل بالایی در گذار از یادگیری سطحی به عمیق دارند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نظام مند مطالعات مرتبط با کاربست نقشه ذهنی در توسعه خلاقیت و کیفیت یادگیری فراگیران انجام شد. روش پژوهش، مرور سیستماتیک (Systematic Review) با رویکرد تحلیلی-توصیفی بود که طی آن پایگاه های داده معتبر در بازه زمانی ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ مورد جستجو قرار گرفتند. پس از غربالگری و اعتبارسنجی، یافته ها نشان داد که ماهیت غیرخطی و بصری نقشه های ذهنی، با کاهش بار شناختی بیرونی، منجر به تسهیل رمزگردانی اطلاعات در حافظه بلندمدت و تقویت «یادگیری معنادار» می شود. تحلیل ها حاکی از همبستگی مثبت بین استفاده از این راهبرد و بهبود مولفه های «تفکر انتقادی»، «حل مسئله» و «تفکر واگرا» در دروس علوم پایه و زبان است. با وجود اثربخشی بالا، چالش های اجرایی نظیر محدودیت های زمانی برنامه درسی و نارسایی در شایستگی دیجیتال معلمان شناسایی شد. پژوهش حاضر ضمن ارائه راهکارهای عملیاتی برای ادغام ابزارهای دیجیتال ترسیم نقشه در کلاس درس، بر لزوم تغییر پارادایم از یادگیری خطی به یادگیری شبکه ای تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

نقشه های مفهومی و ذهنی ، پردازش شناختی ، یادگیری عمیق ، تفکر واگرا ، سازمان دهنده های تصویری