ارزیابی آلودگی فلزات سنگین و خطرات زیستی رسوبات نمکی در حوضه دریاچه طشک-جهان آباد

فعالیت های کشاورزی و صنعتی انسان همواره از مهم ترین عوامل آلوده سازی محیط زیست و برهم زدن تعادل بوم سازگان های آبی-خشکی به شمار می روند. در این میان، دریاچه ها و تالاب ها به عنوان زیست بوم هایی حساس، نقشی کلیدی در تامین آب و پشتیبانی از بقای گونه های گیاهی و جانوری ایفا می کنند. پژوهش حاضر باهدف بررسی میزان فلزات سنگین در رسوبات نمکی دریاچه طشک و تحلیل شاخص های آلودگی و ریسک محیط­زیستی آن در تابستان ۱۴۰۰ انجام گرفت. بدین منظور پنج ایستگاه نمونه برداری در اطراف دریاچه انتخاب شد و نمونه گیری از رسوبات نمکی در حاشیه­ی شمالی دریاچه انجام گرفت. غلظت فلزات سنگین در نمونه ها مطابق روش استاندارد تعیین شد و شاخص های مختلف آلودگی برای ارزیابی وضعیت محیط­زیستی منطقه به کار گرفته شد. نتایج نشان داد که میانگین غلظت عناصر Ni، Pb، Fe،  Zn،  Cu، Cd و Mn به ترتیب برابر ۸۹/۱۷، ۸۶/۱۲، ۲۴/۹،/۰۰/۲، ۵۹/۱، ۵۱/۱ و ۳۱/۱ میلی گرم بر کیلوگرم بوده است. مقایسه این مقادیر با مقادیر مرجع شیل حاکی از آن بود که غلظت کادمیوم بالاتر از حد استاندارد است. شاخص های ضریب آلودگی بیانگر آن بود که عنصر Cd دارای سطح آلودگی زیاد و سایر عناصر دارای سطح آلودگی کم هستند. علاوه براین، شاخص زمین انباشتگی برای Cd، آلودگی در محدوده «غیر آلوده تا آلودگی متوسط» و برای سایر عناصر در محدوده غیر آلوده را نشان داد. شاخص درجه آلودگی میانگین نمونه ها در کلاس آلودگی متوسط قرار گرفت. همچنین مقادیر عامل خطر بالقوه زیستی برای میانگین نمونه ها نشان داد که عنصر Cd در کلاس خطر قابل ملاحظه و سایر عناصر در کلاس خطر پایین طبقه بندی می شوند. شاخص خطر بالقوه زیستی کلی نیز در محدوده آلودگی متوسط ارزیابی شد. درمجموع می توان نتیجه گرفت که از میان عناصر مورد بررسی، عنصر Cd مهم ترین آلاینده فلز سنگین در این منطقه محسوب می­شود و سایر عناصر ازنظر آلودگی در سطح پایینی قرار دارند.

کلیدواژه ها:

Ecological Risk Assessment ، Wetlands ، Watershed ، Pollution Indices ، Potentially Toxic Elements (PTEs) ، ارزیابی خطر زیستی ، تالاب ها ، حوضه آبریز ، شاخص های آلودگی ، عناصر بالقوه سمی.