تحلیل مقایسه ای فضائل و رذائل اخلاقی در منظومه های رستم و سهراب فردوسی و سهراب و رستم ماتیو آرنولد

ادبیات حماسی همواره بستری برای بازنمایی اندیشه های اخلاقی و فرهنگی بوده است. داستان رستم و سهراب در شاهنامه فردوسی و بازآفرینی آن در منظومه «سهراب و رستم» اثر متیو آرنولد، نمونه ای برجسته از پیوند میان حماسه و اخلاق به شمار می رود. این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی فضائل و رذائل اخلاقی در این دو اثر انجام شده است تا نشان دهد چگونه دو شاعر، با وجود تفاوت های زمانی و فرهنگی، روایت خود را بر اساس نظام های اخلاقی متفاوت سامان داده اند. همچنین، پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه یک روایت مشترک می تواند در دو بستر فرهنگی، حامل پیام های اخلاقی متفاوت باشد. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی  است. بر این اساس، ابتدا با تکیه بر منابع فکری هر دو شاعر، جدول فضائل و رذائل اخلاقی استخراج شد و سپس بسامد و نحوه کاربرد آن ها در دو منظومه بررسی گردید. یافته ها نشان می دهد که فردوسی با تاکید بر شجاعت، خانواده دوستی، عزت نفس و نیکوکاری، جهانی اخلاقی و آرمانی ترسیم کرده است که در آن خیر بر شر غلبه دارد. در مقابل، آرنولد بیشتر بر خانواده دوستی، دوستی و محبت تمرکز دارد و در عین حال، رذائل اخلاقی چون غرور، بدخلقی و بدکرداری را نیز برجسته می سازد. همچنین روشن شد که رویکرد اخلاقی فردوسی و آرنولد به داستان رستم و سهراب، در پردازش بلاغی و ساختار روایی اثر، تاثیری اساسی داشته است. این دو نویسنده تلاش کرده اند تا روایت خود را بر اساس نظام اخلاقی ذهنی سامان دهند و بدین سان، دیدگاه آنان به مسئله اخلاق، نقش مهمی در تعیین ژانر و سبک روایت ایفا کرده است.

کلیدواژه ها:

شاهنامه ، فردوسی ، متیو ارنولد ، رستم و سهراب ، حماسه ، رذایل و فضایل اخلاقی