تحلیل تحول جایگاه هندسه حجم از منظر اندیشمندان مسلمان قرون اول تا پنجم هجری

علم هندسه در تمدن اسلامی بسیار مورد توجه قرار گرفته است. یکی از جلوه های این علم که در رسائل دانشمندان و صناعت اهل حرف بسیار مورد توجه قرار گرفت، هندسه حجم است. از آنجای که احجام ساخته شده در قالب بناهای معماری، آثار هنری و یا ابزارهای کاربردی بخش عظیمی از تمدن اسلامی را شکل می دهند، بررسی ارتباط بین تفکر و نگاه به هندسه حجم از منظر اندیشمندان مسلمان در ادوار مختلف دارای اهمیت است. این پژوهش با استفاده از روش تفسیری-تاریخی کار شده است تا به این سوال ها پاسخ دهد: علم هندسه بر اساس چه مبانی در طبقه بندی علوم تقسیم بندی شده است؟ سیر تحول در نگاه به هندسه حجم در ارتباط با تقسیم بندی علم هندسه در نزد ریاضی دانان مسلمان چگونه بوده است؟ یافته های این پژوهش نشان می دهد، تقسیم بندی علم هندسه به نظری و عملی اولین بار توسط فارابی انجام گرفت، تقسیمات اخوان الصفا که برای هندسه جنبه های رمزی قائل هستند به هندسه محسوس و معقول است. تاکید بر عمل در طبقه بندی علوم در دوره اسلامی با توجه به اهمیتی کاربرد علوم نظری در عمل بوده است. چنین اهمیتی سبب شد تا نگاه به هندسه حجم علاوه بر بنیان های نظری فلسفی، مثلثاتی، محاسباتی و مخروطات از مباحث نظری مانند احجام سازنده جهان کیهانی متحول شود و محاسبه حجم از شیوه مقایسه ای به محاسبات عددی توسعه یابد و با توجه به پیوندی که هندسه با صناعت ایجاد کرد ارجاعات به حجم از مجسمات تا ابعاد المکان (فضا) گسترده شد

کلیدواژه ها:

هندسه ، معماری ، هندسه حجم ، هندسه نظری و عملی ، هندسه محسوس و معقول