ماهیت لابشرط به مثابه طبیعت مابعدالطبیعی (فوسیس متافوسیکه) در نظر ابن سینا

مشهور است که ماهیت دارای اعتبارات مختلف است. ماهیت آنگاه که در خارج و مخلوط با عوارض تشخص بخش لحاظ شود ماهیت بشرط شیء خوانده می شود و چنانچه از عوارض خارجی تجرید شود و در ذهن اعتبار شود ماهیت بشرط لا نامیده می شود. ماهیت بشرط شیء مقید به خارج است و ماهیت بشرط لا مقید به ظرف ذهن است. ماهیت در ظرف خارج فرد خارجی است و ماهیت در ظرف ذهن ماهیتی است به وصف کلی که می تواند بر افراد بسیار صدق کند. اما این دو اعتبار به اعتبار سومی نیازمند است که از قید خارجی و قید ذهنی رها باشد. اهل نظر اعتبار اخیر را ماهیت مطلقه خوانده اند و آن را در جایگاه مقسم برای دو قسم یاد شده نشانده اند. ماهیت مطلقه، ماهیت لابشرط از ذهن و خارج است و به منزله کلی طبیعی شناخته شده است. سپس اختلاف پیش آمده است که اعتبار سوم یا اعتبار مطلق در چه حال می تواند مقسم واقع شود. زین سبب میان دو معنای از مطلق تمایز گذاشته اند و لابشرط را به لابشرط قسمی و مقسمی تفکیک کرده و نهایتا ماهیت لابشرط مقسمی به کلی طبیعی تعبیر شده است. این مقاله می کوشد تا به سوء تفاهم پیش آمده در اندیشه ابن سینا در باب ماهیت لابشرط بپردازد و نشان دهد که ماهیت لابشرط به اعتبار مقسم و ماهیت لابشرط به معنای کلی طبیعی نمی توانند بر هم منطبق شوند و این که خطای پیش آمده برای اهل نظر از کجا سرچشمه می گیرد.

کلیدواژه ها:

ابن سینا ، ماهیت لابشرط ، طبیعت (فوسیس فوسیکه) ، طبیعت (فوسیس متافوسیکه) ، کلی طبیعی ، اعتبار