نفس و رابطه آن با بدن در مقام های چهارگانه (با تاکید بر اندیشه های ابوعلی مسکویه)

انسان دارای دو ساحت بدن و نفس است. کمالاتی که انسان کسب میکند وابسته به رابطه میان این دو است. این رابطه را از جانب نفس میتوان در مراحل مختلفی بررسی کرد؛ هنگام حدوث نفس، در زمان حیات، موقع مرگ، و پس از آن. مقاله حاضر بنا دارد با تمرکز بر اندیشههای ابوعلی مسکویه و با روش توصیفی  تحلیلی به پرسش از نفس و ویژگیهای آن و رابطهای که در مراحل چهارگانه فوق با بدن دارد پاسخ دهد. دستاورد این نوشتار هم آن است که نفس ذاتا جوهری مجرد و مفارق با بدن است و با آن مباینت کامل در ذات، خواص، افعال، و آثار دارد. نفس در مرحله نخست در رتبهای متاخر از حدوث بدن حادث میشود. البته این تاخر به معنای آن نیست که نفس در بدن منطبع است؛ بلکه وقتی بدن به مرتبهای از اعتدال مزاج رسید که اثر تدبیر مجرد در آن ظهور یابد نفس حادث میشود. بدن در مرحله حیات صرفا نقشی ابزاری برای تحقق اراده نفس دارد و حیات ذاتا برای نفس است و به تبع به بدن نسبت داده میشود. هنگام مرگ، نفس دیگر بدن را تدبیر نمیکند و از آن به عنوان ابزار برای تحقق مقاصدش استفاده نمیکند و اساسا بدن بودن بدن به آن است که تحت تدبیر نفس قرار بگیرد و نفس بودن نفس هم به آن است که بدن را تدبیر کند. با التفات به اینکه هنگام مرگ این ویژگی نفس و بدن از بین میروند، بعد از مرگ، بدن به جسمی تبدیل میشود که به واسطه آنکه تحت تدبیر نفسی قرار ندارد به زوال میرود. حیثیتی از نفس هم که صرفا تدبیر بدن بود با زوال بدن از بین میرود و حیث لنفسهای نفس باقی میماند.

کلیدواژه ها:

ابوعلی مسکویه ، بدن ، بقای نفس ، تعلق تدبیری ، مراتب نفس ، نفس ، وحدت نفس