اولویت بندی ویژگی های فیزیکوشیمیایی لایه های سطحی و زیرسطحی خاک برای مدیریت خاک های شورسدیمی بر اساس فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی

سابقه و هدف: خاک به عنوان یکی از اجزای مهم محیط زیست و محل رشد، نمو و نگهداری گیاهان، بر کیفیت و عملکرد گیاهان و محیط زیست تاثیر می گذارد و با تغییر در ویژگی های خاک این موضوع تغییر خواهد کرد. بنابراین مطالعه و اولویت بندی ویژگی های خاک باید مورد توجه قرار گیرد. در مواقعی که نیاز به بررسی و اولویت بندی گزینه ای از بین گزینه های مختلف باشد، تعیین وزن های استاندارد برای انتخاب صحیح و دقیق ضروری است. یکی از روش های مناسبی که امکان تعیین وزن ها را فراهم می کند، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی است. با توجه به ماهیت مبهم پدیده ها و فرآیندهای مربوط به خاک، استفاده از سامانه های مبتنی بر قوانین فازی در حال توسعه است. با توجه به گستردگی خاک های شور و سدیمی در کشور و لزوم مدیریت صحیح آنها، اولویت بندی و یافتن مهم ترین ویژگی های خاک بسیار ضروری است. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف تعیین میزان تاثیر ویژگی های فیزیکی و شیمیایی لایه های سطحی و زیرسطحی خاک های شور و سدیمی با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی انجام شد.مواد و روش ها: نمونه های خاک سطحی و عمقی شامل مجموعه ای از خاک های شور-سدیمی و نرمال واقع در ۲۱ کیلومتری جنوب غربی شهرستان سروستان، استان فارس، در فواصل معین جمع آوری و ویژگی های فیزیکی و شیمیایی مهم آن ها اندازه گیری شد. به منظور اولویت بندی ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک از روش تحلیل سلسله مراتبی فازی استفاده شد. برای تعیین تاثیرگذارترین ویژگی خاک، سه سطح شامل هدف مسئله، ویژگی های شیمیایی و فیزیکی خاک لایه سطحی و لایه زیرسطحی تعریف شد. پرسشنامه ها و مقایسه های زوجی توسط کارشناسان تکمیل شد. ابتدا بین معیارهای اصلی در رسیدن به هدف و مقایسه زیرمعیارهای هر معیار مقایسه انجام شد. سپس با وزن دهی به معیارها و زیرمعیارها و مقایسه درصد تاثیرگذاری هر یک، اهمیت ویژگی ها مشخص شد.یافته ها: حداقل و حداکثر میزان ناهماهنگی محاسبه شده با روش های ماتریس میانه و هندسی به ترتیب ۰۱۳/۰ و ۰۹۹/۰ بود. بنابراین مقایسه های انجام شده در این پژوهش از همسانی قابل قبولی برخوردار بودند. در بین تمامی معیارهای مورد مطالعه، ویژگی های شیمیایی لایه سطحی از نظر اهمیت در رتبه اول، ویژگی های فیزیکی لایه سطحی در رتبه دوم، ویژگی های شیمیایی لایه زیرسطحی رتبه سوم و ویژگی های فیزیکی لایه زیرسطحی در رتبه چهارم اولویت و اهمیت قرار گرفتند. از بین تمامی زیرمعیارها، بیشترین درصد تاثیر (۹۷/۱۸ درصد) مربوط به ماده آلی خاک و کمترین درصد (۲/۰ درصد) مربوط به سیلت بود.نتیجه گیری: به طور کلی نتایج نشان داد که بر اساس فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی به منظور مدیریت بهتر خاک های شور و سدیمی مورد مطالعه، اولویت با ویژگی های شیمیایی خاک به ویژه درصد مواد آلی است.

کلیدواژه ها:

خاک شور و سدیمی ، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی ، ماتریس مقایسات زوجی ، نرخ ناسازگاری