نقش فضای فیزیکی و روانی کلاس درس در تقویت احساس تعلق و امنیت دانش آموزان مقطع متوسطه اول در مدارس استان گلستان

هدف این پژوهش، تحلیل نقش ابعاد فضای فیزیکی و روانی کلاس درس در تقویت احساس تعلق و امنیت دانش آموزان مقطع متوسطه اول استان گلستان در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی و از نظر هدف، کاربردی است. جامعه آماری را کلیه دانش آموزان پایه های هفتم تا نهم مدارس دولتی روزانه استان تشکیل دادند که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، نمونهای بالغ بر ۴۰۰ نفر انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه های استاندارد احساس تعلق، احساس امنیت روانی، جو روانی کلاس و یک پرسشنامه محقق ساخته فضای فیزیکی گردآوری و با نرم افزارهای SPSS و AMOS و با بهره گیری از روش های آماری همبستگی، رگرسیون و مدل سازی معادلات ساختاری مورد تحلیل قرار گرفتند.یافته ها نشان داد که اگرچه هر دو بعد فیزیکی و روانی دارای تاثیر معنادار هستند، اما نقش فضای روانی و کیفیت روابط (به ویژه عدالت و حمایت گری معلم و روابط مثبت همسالان) در پیش بینی احساس امنیت و تعلق، به مراتب قوی تر از عوامل فیزیکی است. از میان مولفه های فیزیکی، عواملی مانند چیدمان منعطف، زیبایی شناسی و نور طبیعی که تعامل و حس مالکیت را تسهیل می کنند، بیشترین ارتباط را با احساس تعلق داشتند. یک یافته کلیدی، شناسایی نقش میانجی فضای روانی بود؛ به این معنا که فضای فیزیکی مطلوب عمدتا از طریق تقویت تعاملات و بهبود ادراک از فضای روانی، به صورت غیرمستقیم بر پیامدهای عاطفی موثر است. همچنین، در مناطق کمتربرخوردار، کیفیت بالای روابط معلم-شاگرد توانست کمبودهای امکانات فیزیکی را جبران نماید.در نهایت، این پژوهش نتیجه می گیرد که کلاس درس یک زیست بوم پیچیده است که در آن «کیفیت روالات انسانی» سنگ بنای اصلی ایجاد امنیت روانی و احساس تعلق است. توجه توامان به طراحی هوشمندانه و کم هزینه فضاهای فیزیکی مشارکت پذیر و سرمایه گذاری بر تربیت و توانمندسازی معلمان برای خلق جوهای عادلانه و حمایتی، به عنوان دو راهبرد مکمل برای ارتقای بهزیستی روانی-اجتماعی دانش آموزان در استان گلستان پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

احساس تعلق ، احساس امنیت روانی ، فضای فیزیکی کلاس ، فضای روانی کلاس ، دانش آموزان متوسطه اول ، استان گلستان