بررسی رابطه بین میزان بهره برداری از ظرفیت های فرهنگی-تاریخی استان گلستان در برنامه های مکمل مدرسه و تقویت هویت ملی-محلی دانش آموزان مقطع ابتدایی

این مطالعه با هدف بررسی رابطه بین میزان و کیفیت بهره برداری از ظرفیت های فرهنگی-تاریخی استان گلستان در برنامه های مکمل مدرسه و تقویت هویت ملی-محلی دانش آموزان مقطع ابتدایی در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ انجام شد. هدف اصلی، تدوین مدلی برای بهره گیری بهینه از این ظرفیت ها و سنجش اثربخشی آن در تقویت مولفه های هویت (آگاهی تاریخی، حس تعلق مکانی، احترام به تنوع قومی و افتخار به میراث مشترک) بود.این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی (ترتیبی) انجام شد. در فاز کیفی، با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۵ نفر از متخصصان، مدیران و معلمان مدارس ابتدایی استان گلستان و مشاهده برنامه ها، داده ها گردآوری و با تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفت. در فاز کمی، از یک طرح توصیفی-همبستگی استفاده شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه چهارم تا ششم ابتدایی مدارس دولتی استان بود که ۳۸۰ نفر با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. داده ها با دو پرسشنامه محقق ساخته میزان و کیفیت بهره برداری و مقیاس استانداردشده هویت ملی-محلی جمع آوری و با نرم افزار SPSS و با استفاده از آمار توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه تحلیل شدند.یافته ها نشان داد بهره برداری از ظرفیت های فرهنگی-تاریخی در وضعیت محدود و با کیفیت پایین قرار دارد و مولفه های هویت محلی-تاریخی دانش آموزان (به ویژه آگاهی تاریخی) در سطح ضعیفی ارزیابی می شود. تحلیل داده ها یک رابطه مثبت و معنادار بین میزان استفاده و افزایش آگاهی تاریخی (r=۰.۴۳) و حس تعلق مکانی (r=۰.۳۱) نشان داد. همچنین، کیفیت اجرای برنامه ها پیش بینیکننده قوی تری برای تقویت احترام به تنوع قومی (β=۰.۵۱) و افتخار به میراث مشترک (β=۰.۴۷) بود. مهم ترین موانع شناسایی شده، فشار کاری و موانع اداری، کمبود بودجه و نگرانی های ایمنی بودند. نتیجه کلی حاکی از وجود پتانسیل اثبات شده این ظرفیت ها برای تقویت هویت است، مشروط بر طراحی برنامه های مشارکت محور و نظام مند و رفع موانع ساختاری.

کلیدواژه ها:

برنامه های مکمل مدرسه ، ظرفیت های فرهنگی-تاریخی ، هویت ملی-محلی ، دانش آموزان ابتدایی ، استان گلستان ، آموزش مبتنی بر میراث.