امنیت خراسان در کنش ایل شاملو از آغاز صفویه تا برآمدن شاه عباس اول (۹۹۶-۹۰۷ ه.ق)

ایل شاملو در تامین امنیت خراسان در مقطع اولیه صفویه به عنوان یک رکن اساسی عمل کرده است. شاملوها از طوایف قزلباش بودند که در شکل گیری و تداوم نفوذ صفویان، نقش اساسی داشتند. امرای آنان عموما در خراسان به عنوان لله شاهزادگان صفوی و امیرالامرای دارالسلطنه هرات منسوب می شدند و در حوادث سیاسی، نظیر مقابله با شورش های داخلی و تهاجم خارجی نقش مهمی ایفا می کردند. ضعف حکومت صفوی ناشی از شکست در جنگ چالدران و متعاقب آن خودسری قزلباشان، بر امنیت خراسان به شدت تاثیر گذاشت. این پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای تدوین یافته است، در پی پاسخ به این سوال است که: امنیت خراسان درکنش ایل شاملو از به قدرت رسیدن صفویان تا برآمدن شاه عباس اول چگونه بود؟ یافته­های پژوهش نشان می­دهد که به طور نسبی شاملوها در مقطع اولیه سلطنت صفویان، امنیت خراسان را به پا داشته و جلوی تهاجم ازبکان را گرفتند اما به دلیل نوسان نفوذشان در دربار و خراسان، گاهی نیز برای فشار بر رقبای درباری و محلی خویش نیز به صورت نیروی گریز از مرکز عمل نموده و در نقش معارض نیز ظاهرشده اند. درنتیجه امنیت خراسان در پرتو کنش ایل شاملو نوسان بسیار پیداکرده و تسلط نسبی آنان بر دارالسلطنه هرات به واسطه مقام للگی ولیعهد و نزدیکی به مرز ازبکان، مرزداری و امنیت خراسان به میزان نفوذ آنان بستگی داشت.

کلیدواژه ها:

خراسان ، شاملو ، امنیت و انتظام ، شاه اسماعیل ، شاه طهماسب