بازی به مثابه روش تدریس: از پایه های شناختی تا مدل های کاربردی در نظام تعلیم و تربیت

یادگیری مبتنی بر بازی به عنوان پارادایمی نوین در عرصه تعلیم و تربیت، بنیان مستحکمی در نظریه های شناختی و روان شناسی رشد دارد و پیامدهای تحول آفرینی برای بازطراحی محیط های یادگیری در پی داشته است. اهمیت این رویکرد در عصر حاضر، که نظام های آموزشی با چالش کاهش انگیزه یادگیری و حفظ ناکامی های تحصیلی مواجهند، بر کسی پوشیده نیست. این مقاله با تکیه بر مبانی نظری علوم شناختی و با تاکید ویژه بر نظریه های ساختارگرایی پیاژه، ساختارگرایی اجتماعی ویگوتسکی و نظریه خودتعیین گری، به واکاوی نقش بازی در تسهیل فرآیندهای یادگیری می پردازد. از منظر عملی، یافته های پژوهشی حاکی از آن است که بازی های آموزشی طراحیشده بر اساس اصول علمی می توانند به بهبود چشمگیر عملکرد تحصیلی (به طور متوسط ۳۰ تا ۴۰ درصد)، تقویت مهارت های حل مساله و افزایش مشارکت فعال یادگیرندگان منجر شوند. مساله محوری این پژوهش، شناسایی راهکارهای عملی برای غلبه بر موانع اجرایی این رویکرد در نظام های آموزشی رسمی است که مهم ترین آنها شامل مقاومت معلمان در پذیرش نقش تسهیل گری به جای آموزش مستقیم، کمبود منابع مناسب و نیاز به بازنگری در شیوه های ارزشیابی می شود. برای دستیابی به نتایج مطلوب، مدل جامعی پیشنهاد می شود که شامل چهار مرحله کلیدی است: نخست، تحلیل دقیق نیازهای شناختی و عاطفی یادگیرندگان؛ دوم، طراحی بازی های آموزشی متناسب با اهداف یادگیری و ویژگی های رشدی دانش آموزان؛ سوم، اجرای نظام مند فعالیت های بازی محور در بستر کلاس درس؛ و چهارم، ارزشیابی مستمر و تکوینی اثربخشی این روش. نتایج این مطالعه می تواند به عنوان چارچوبی راهنما برای سیاست گذاران آموزشی، طراحان برنامه های درسی و معلمان در جهت تحول شیوه های یاددهی-یادگیری مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

روش تدریس بازی محور ، پایه های شناختی ، مدل های آموزشی ، یادگیری فعال ، نظام تعلیم و تربیت.