بررسی تاثیر محیط آموزشی مدرسه و همکلاسی ها بر انگیزه و اشتیاق تحصیلی

انگیزه و اشتیاق تحصیلی دانش آموزان پدیده ای چندبعدی است که در تعامل میان ویژگی های فردی، خانواده و به ویژه بافت مدرسه شکل می گیرد. در این میان، «محیط آموزشی مدرسه» (شامل جو روانی-اجتماعی، کیفیت تدریس، عدالت و نظم، امکانات فیزیکی، امنیت، و فرهنگ مدرسه) و «همکلاسی ها» (به عنوان شبکه نزدیک همسالان و منبع مهم حمایت/فشار اجتماعی) از اثرگذارترین عوامل زمینه ای محسوب می شوند. این مقاله با رویکرد مروری، سازوکارهای اثرگذاری محیط مدرسه و روابط همکلاسی ها بر انگیزش درونی و بیرونی، درگیری تحصیلی، پشتکار و لذت از یادگیری را بررسی می کند. یافته های پژوهشی نشان می دهد که مدرسه هایی با جو حمایتی و عادلانه، روابط محترمانه معلم-دانش آموز، فرصت های مشارکت، بازخوردهای رشددهنده و انتظارات روشن، نیازهای روان شناختی دانش آموز (خودمختاری، شایستگی و تعلق) را تقویت کرده و در نتیجه، انگیزش پایدار و اشتیاق یادگیری را افزایش می دهند. از سوی دیگر، همکلاسی ها از طریق «هنجارهای گروهی» (ارزش گذاری به درس یا ضددرس)، «سرایت هیجانی»، «یادگیری مشاهده ای»، «رقابت/همکاری»، «پذیرش یا طرد اجتماعی» و نیز «کیفیت دوستی ها» بر هدف گذاری تحصیلی و ادراک توانمندی اثر می گذارند. همچنین شواهد نشان می دهد اثر همسالان در دوره نوجوانی برجسته تر می شود و می تواند هم نقش محافظتی (حمایت تحصیلی، همیاری در تکلیف، افزایش احساس تعلق) و هم نقش خطرزا (تمسخر درس خوانی، برچسب زنی، قلدری، فشار برای همرنگی) داشته باشد. بر این اساس، سیاست ها و مداخلات مدرسه محور باید هم زمان بر بهبود جو مدرسه، ارتقای کیفیت تعاملات کلاسی، پیشگیری از قلدری و تقویت مهارت های اجتماعی-هیجانی تمرکز کنند و در کنار آن، ساختارهایی برای همکاری همسالان (یادگیری مشارکتی، همیار آموزشی، گروه های پروژه) طراحی نمایند تا انگیزش و اشتیاق تحصیلی به صورت فراگیر و عادلانه افزایش یابد.

کلیدواژه ها:

محیط آموزشی مدرسه ، همکلاسی ها ، انگیزه و اشتیاق تحصیلی