بازتاب اسطوره های مشترک در ادبیات ایران و غرب

اسطوره ها از کهن ترین و پایدارترین صورت های بیان اندیشه، باور و تجربه های بنیادین انسان به شمار می آیند و در شکل دهی به هویت فرهنگی، دینی و ادبی جوامع نقش اساسی داشته اند. ادبیات، به عنوان بستری پویا برای انتقال و بازآفرینی اسطوره ها، همواره از این روایت های کهن بهره برده و آن ها را متناسب با نیازها، دغدغه ها و تحولات هر دوره بازتفسیر کرده است. در این میان، بررسی بازتاب اسطوره های مشترک در ادبیات ایران و غرب نشان می دهد که با وجود تفاوت های تاریخی، زبانی و فرهنگی، بسیاری از مفاهیم اسطوره ای همچون آفرینش، قهرمان، نبرد خیر و شر، مرگ و رستاخیز، سفر و جست وجوی معنوی، ریشه هایی مشترک و جهانی دارند.در ادبیات ایران، اسطوره ها از متون اوستایی و پهلوی تا شاهنامه فردوسی و سپس آثار عرفانی و ادبیات معاصر، حضوری پررنگ و تعیین کننده داشته اند. شخصیت هایی چون جمشید، ضحاک، رستم و سیاوش نه تنها بازتاب دهنده باورهای اسطوره ای ایرانی اند، بلکه نمایانگر الگوهای جهان شمول قهرمان، قربانی و منجی نیز هستند. در سوی دیگر، ادبیات غرب از اسطوره های یونانی، رومی و بعدها اسطوره های مسیحی بهره گرفته و آن ها را در آثار حماسی، نمایشی و داستانی بازآفرینی کرده است؛ اسطوره هایی چون پرومته، هرکول، اودیسئوس و مسیح که هر یک نمادهایی از رنج، آگاهی، فداکاری و رستگاری اند.این پژوهش با رویکردی تطبیقی می کوشد نشان دهد که چگونه اسطوره های مشترک یا هم ریشه در ادبیات ایران و غرب، با وجود تفاوت در روایت و نمادپردازی، کارکردهایی مشابه در تبیین وضعیت انسان، معنا بخشیدن به هستی و پاسخ به پرسش های بنیادین بشر داشته اند. همچنین تاثیر این اسطوره ها بر ادبیات مدرن و معاصر، از جمله بازخوانی های نمادین و روان شناختی، مورد توجه قرار می گیرد. یافته های این بررسی حاکی از آن است که اسطوره، به مثابه زبانی مشترک میان فرهنگ ها، پلی میان شرق و غرب ایجاد کرده و ادبیات را به عرصه ای برای گفت وگوی تمدن ها تبدیل نموده است.در نهایت، مطالعه بازتاب اسطوره های مشترک در ادبیات ایران و غرب نشان می دهد که ادبیات، فراتر از مرزهای جغرافیایی و تاریخی، بیانگر دغدغه ها و آرمان های مشترک انسانی است و اسطوره ها همچنان به عنوان سرچشمه ای زاینده برای آفرینش ادبی و اندیشه ورزی فرهنگی ایفای نقش می کنند.

کلیدواژه ها:

اسطوره ، ادبیات تطبیقی ، ادبیات ایران ، ادبیات غرب ، اسطوره های مشترک ، قهرمان ، نمادپردازی ، فرهنگ و هویت ، روایت اسطوره ای ، جهان شمولی اسطوره ها