تحلیل عوامل موثر بر فرسودگی شغلی دبیران زیست در مواجهه با حجم بالای محتوای درسی و انتظارات آموزشی

فرسودگی شغلی دبیران به عنوان یکی از چالش های مهم نظام های آموزشی، به ویژه در دروس تخصصی و پرمحتوا مانند زیست شناسی، در سال های اخیر توجه پژوهشگران حوزه تعلیم وتربیت را به خود جلب کرده است. دبیران زیست شناسی به دلیل ماهیت پیچیده، گسترده و به سرعت در حال تحول محتوای درسی، همراه با انتظارات فزاینده آموزشی، ارزشیابی های مستمر، فشارهای ناشی از نتایج کنکور و لزوم به روزرسانی مداوم دانش علمی، بیش از سایر دبیران در معرض فرسودگی شغلی قرار دارند. این پژوهش با هدف تحلیل عوامل موثر بر فرسودگی شغلی دبیران زیست در مواجهه با حجم بالای محتوای درسی و انتظارات آموزشی انجام شده است.فرسودگی شغلی پدیده ای چندبعدی است که معمولا در قالب خستگی هیجانی، مسخ شخصیت و کاهش احساس کفایت و موفقیت فردی بروز می یابد. در حرفه دبیری زیست شناسی، حجم گسترده مطالب نظری، مفاهیم انتزاعی، ضرورت استفاده از روش های نوین تدریس، طراحی فعالیت های آزمایشگاهی، و پاسخ گویی به انتظارات دانش آموزان، والدین و مدیران مدارس، فشار مضاعفی بر دبیران وارد می کند. از سوی دیگر، محدودیت زمان آموزشی، تراکم کلاس ها، کمبود امکانات آزمایشگاهی، و ناهماهنگی میان اهداف برنامه درسی و واقعیت های کلاس درس، زمینه ساز افزایش تنش های شغلی و کاهش انگیزش حرفه ای دبیران می شود.یافته های پژوهش های پیشین نشان می دهد که عوامل فردی مانند سابقه تدریس، خودکارآمدی آموزشی، مهارت های مدیریت کلاس و راهبردهای مقابله ای، در کنار عوامل سازمانی نظیر حمایت مدیریتی، ساختار برنامه درسی، نظام ارزشیابی و فرصت های توسعه حرفه ای، نقش تعیین کننده ای در شدت یا کاهش فرسودگی شغلی دارند. در مورد دبیران زیست، عدم تناسب میان حجم محتوای کتاب های درسی و زمان اختصاص یافته به تدریس، تاکید بیش ازحد بر موفقیت های کمی و آزمون محور، و انتظارات بالا برای پوشش کامل سرفصل ها، احساس فشار دائمی و ناتوانی در تحقق اهداف آموزشی مطلوب را تشدید می کند. این وضعیت در بلندمدت می تواند به کاهش کیفیت تدریس، افت رضایت شغلی، افزایش غیبت از کار و حتی ترک حرفه دبیری منجر شود.نتیجه گیری کلی این تحلیل نشان می دهد که برای پیشگیری و کاهش فرسودگی شغلی دبیران زیست، لازم است رویکردی جامع و چندسطحی اتخاذ شود؛ رویکردی که هم به بازنگری در حجم و سازمان دهی محتوای درسی توجه کند و هم با تقویت حمایت های سازمانی، آموزش مهارت های روان شناختی و حرفه ای، و ایجاد تعادل میان انتظارات آموزشی و توان واقعی دبیران، زمینه ارتقای سلامت روانی و اثربخشی آموزشی آنان را فراهم آورد. توجه به این عوامل نه تنها به بهبود وضعیت شغلی دبیران زیست منجر می شود، بلکه کیفیت یادگیری دانش آموزان و کارآمدی کلی نظام آموزشی را نیز ارتقا خواهد داد.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی ، دبیران زیست شناسی ، حجم محتوای درسی ، انتظارات آموزشی ، خستگی هیجانی ، کیفیت تدریس ، نظام آموزشی