ادغام آموزش مالی و اقتصادی در دروس مختلف

ادغام آموزش مالی و اقتصادی در دروس مختلفدر شرایط پیچیده و پویای اقتصادی معاصر، سواد مالی و اقتصادی به عنوان یکی از شایستگی های بنیادین برای دستیابی به رفاه فردی، تصمیم گیری های عقلانی و مشارکت موثر در جامعه شناخته می شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی ادغام آموزش مفاهیم مالی و اقتصادی در دروس مختلف دوره متوسطه بر ارتقای سطح سواد مالی دانش آموزان انجام گرفته است. مسئله محوری این مطالعه، فقدان رویکرد نظام مند و یکپارچه در گنجاندن محتوای مالی-اقتصادی در برنامه درسی رسمی مدارس ایران است؛ رویکردی که تاکنون عمدتا به صورت پراکنده، اختیاری و خارج از چارچوب دروس اصلی دنبال شده و در نتیجه، بسیاری از دانش آموزان از دانش و مهارت های لازم برای مدیریت امور مالی شخصی و درک سازوکارهای اقتصادی کلان برخوردار نیستند. اهمیت این موضوع زمانی دوچندان می شود که بدانیم ضعف در سواد مالی نه تنها به مشکلات فردی نظیر انباشت بدهی های غیرقابل مدیریت و تصمیم گیری های مالی ناکارآمد منجر می گردد، بلکه پیامدهای کلان تری همچون کاهش کارایی اقتصادی، افزایش آسیب پذیری خانوارها در برابر شوک های اقتصادی و حتی تاثیر منفی بر رشد پایدار اقتصادی جامعه را به دنبال دارد.این پژوهش از روش آمیخته (کمی-کیفی) با طرح شبه تجربی پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل بهره گرفته است. جامعه آماری پژوهش شامل دانش آموزان پایه دهم مدارس دولتی شهر تهران بود و نمونه گیری به شیوه خوشه ای چندمرحله ای انجام شد؛ به نحوی که در مجموع ۱۰۰ نفر (۵۰ نفر در گروه آزمایش و ۵۰ نفر در گروه کنترل) انتخاب گردیدند. ابزار اصلی گردآوری داده های کمی، پرسشنامه استاندارد سواد مالی مبتنی بر چارچوب ارزیابی مالی PISA سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (نسخه بومی سازی شده) با ضریب پایایی آلفای کرونباخ ۰٫۸۵ بود. داده های کیفی نیز از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با نمونه ای از شرکت کنندگان جمع آوری شد. مداخله آموزشی شامل طراحی و اجرای ۸ جلسه ۴۵ دقیقه ای ادغام محتوای مالی و اقتصادی در دروس ریاضیات، مطالعات اجتماعی و علوم تجربی بود. تحلیل داده های کمی با استفاده از آزمون های t جفتی، t مستقل و تحلیل واریانس یک طرفه و تحلیل کیفی بر مبنای رویکرد تماتیک انجام پذیرفت.یافته های پژوهش حاکی از آن است که گروه آزمایش پس از اجرای مداخله، بهبود بسیار معناداری در سطح کلی سواد مالی خود نشان داد (۱۱.۴۱t = ؛ ۰.۰۰۱p <)؛ در حالی که در گروه کنترل این بهبود اندک و در حد معناداری آماری بود (۴.۳۵t = ؛ ۰.۰۰۱p <). تفاوت میانگین پس آزمون دو گروه نیز از نظر آماری بسیار معنادار بود (۸.۸۶t = -؛ ۰.۰۰۱p <). با اندازه اثر بزرگ (۱.۲۵Cohen’s d =). همچنین نتایج تحلیل واریانس نشان داد که میزان تاثیر ادغام آموزشی در دروس مختلف، تفاوت معناداری دارد (۶.۷۲F = ؛ ۰.۰۰۲p =). تحلیل محتوای مصاحبه ها نیز دو تم اصلی «افزایش آگاهی و مهارت در بودجه بندی و مدیریت هزینه ها» و «تغییر مثبت نگرش نسبت به پس انداز و برنامه ریزی مالی بلندمدت» را برجسته ساخت.در نهایت، نتایج این پژوهش تایید می کند که ادغام هدفمند و برنامه ریزی شده آموزش مالی و اقتصادی در دروس مختلف، می تواند به عنوان راهکاری موثر و کم هزینه برای پر کردن خلا موجود در برنامه درسی عمل کرده و به طور قابل توجهی به ارتقای سواد مالی دانش آموزان و در نتیجه، تقویت بنیان های اقتصادی-اجتماعی کمک نماید. پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی با بازنگری برنامه های درسی و ظرفیت سازی برای معلمان، زمینه اجرای گسترده تر این رویکرد را فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

سواد مالی ، آموزش اقتصادی ، ادغام برنامه درسی ، دانش آموزان دوره متوسطه ، روش آمیخته ، مداخله آموزشی ، توسعه پایدار اقتصادی