تاثیر آموزش مهارت های زندگی بر کاهش رفتارهای پرخطر در مدارس

رفتارهای پرخطر در نوجوانی، از جمله مصرف مواد، رفتارهای جنسی ناامن، خشونت، خودزنی و مشارکت در فعالیت های غیرقانونی، تهدیدی جدی برای سلامت فردی و اجتماعی محسوب می شوند. مدارس، به عنوان محیطی که بخش عمده ای از زمان نوجوانان را در بر می گیرد، موقعیت بی بدیلی برای اجرای برنامه های پیشگیرانه دارند. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر آموزش مهارت های زندگی بر کاهش رفتارهای پرخطر در مدارس انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد مطالعه اسنادی نظام مند است. مهارت های زندگی بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت، شامل مجموعه ای از توانایی های روانی-اجتماعی است که فرد را برای مواجهه موثر با چالش ها و موقعیت های زندگی روزمره توانمند می سازد. این مهارت ها در سه حوزه اصلی دسته بندی می شوند: مهارت های بین فردی و ارتباطی (مانند ارتباط موثر، همدلی و مذاکره)، مهارت های درون فردی (مانند خودآگاهی، مدیریت استرس و کنترل هیجان) و مهارت های شناختی (مانند تصمیم گیری، تفکر انتقادی و حل مسئله). یافته های پژوهش نشان می دهد که برنامه های آموزش مهارت های زندگی که به صورت ساختاریافته، طولانی مدت و تعاملی در مدارس اجرا می شوند، می توانند به صورت معناداری بر کاهش رفتارهای پرخطر تاثیر بگذارند. مکانیسم این تاثیر از طریق تقویت عوامل محافظت کننده درونی صورت می پذیرد: افزایش خودکارآمدی دانش آموزان برای مقاومت در برابر فشار همسالان، بهبود مهارت های حل مسئله برای یافتن راه حل های جایگزین رفتار پرخطر، ارتقای تفکر انتقادی برای تحلیل پیامدهای رفتار، و تقویت مدیریت هیجان برای مقابله سالم با استرس و ناامیدی. پژوهش حاضر همچنین به تحلیل عوامل موثر بر اثربخشی برنامه ها می پردازد که از آن جمله می توان به کیفیت اجرا، صلاحیت مربیان، تناسب محتوا با فرهنگ و سن دانش آموزان، میزان مشارکت فعال دانش آموزان و یکپارچگی برنامه با فعالیت های مدرسه اشاره کرد. در مقابل، برنامه های کوتاه مدت، صرفا آموزشی (غیرتعاملی) و فاقد پیگیری، تاثیر محدودی دارند. در نهایت، این مقاله با ارائه الگویی برای اجرای موفقیت آمیز، بر لزوم ادغام آموزش مهارت های زندگی در برنامه درسی رسمی، آموزش تخصصی معلمان و مشارکت خانواده ها تاکید می ورزد. سرمایه گذاری در این آموزش ها نه تنها یک راهبرد پیشگیرانه مقرون به صرفه است، بلکه به پرورش شهروندانی مسئول، خودآگاه و مقاوم در برابر آسیب ها کمک شایانی می کند.

کلیدواژه ها:

مهارت های زندگی ، رفتارهای پرخطر ، پیشگیری مدرسه محور ، خودکارآمدی ، حل مسئله ، تفکر انتقادی ، فشار همسالان ، برنامه درسی